Beschreibung Aller Kirchen- Gebäude der Stadt Dantzig (1695) by the Gdańsk Builder Bartel Ranisch. The Book, its Readers and Contexts - Skibiński, Franciszek (Biuletyn Historii Sztuki, 2026)
Artykuł analizuje Beschreibung Aller Kirchen-Gebäude der Stadt Dantzig (1695) autorstwa mistrza budowlanego Bartela Ranischa – jeden z pierwszych europejskich traktatów architektonicznych ukazujących gotycką architekturę z perspektywy historiograficznej. Książka opisuje gdańskie kościoły i ilustruje konstrukcję sklepień żebrowych, mając na celu inspirowanie fundatorów i przywrócenie umiejętności budowniczych. Była szeroko czytana wśród gdańskiej elity i klasyfikowana jako literatura historyczna. Artykuł umieszcza dzieło Ranischa w kontekście nowożytnego antykwaryzmu i tożsamości miejskiej, podkreślając jego nowatorskie wykorzystanie dokumentów cechowych. W przeciwieństwie do wielu współczesnych autorów Ranisch unikał sporów religijnych, akcentując ciągłość chrześcijaństwa od czasów zakonu krzyżackiego. Jego książka odbiegała od dominującego klasycystycznego dyskursu, koncentrując się na praktycznych metodach budowlanych. Dziś stanowi ona istotne źródło do badań nad wczesnonowożytnym mediewalizmem i historiografią architektury w Europie Środkowej i Północno-Wschodniej.