Wielki kryzys i zabytki. Działalność Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości w zakresie inwentaryzacji architektoniczno-pomiarowej w latach 1933–1934 i jej znaczenie dla ochrony zabytków w II Rzeczypospolitej - Sypczuk, Piotr (Biuletyn Historii Sztuki, 2025)
Celem niniejszego artykułu jest omówienie inwentaryzacji pomiarowej zabytków architektury prowadzonej przez Towarzystwo Opieki nad Zabytkami Przeszłości (TOnZP) w ramach subwencji Funduszu Pracy w latach 1933–1934. Akcję pomiarową ukazano w kontekście wielkiego kryzysu, który w całej Polsce spowodował niemal zupełne zamarcie ruchu budowlanego, a tym samym wyjątkowe bezrobocie wśród architektów, zwłaszcza młodego pokolenia. Fundusz Pracy miał pomagać w zwalczaniu bezrobocia poprzez inicjowanie prac publicznych, przy których zatrudnienie znaleźli pracownicy umysłowi (m.in. architekci i historycy sztuki). Co więcej, akcja TOnZP miała na celu kontynuowanie państwowej inwentaryzacji naukowej, w związku z czym była prowadzona w bezpośrednim porozumieniu z Centralnym Biurem Inwentaryzacji Zabytków Sztuki w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. W ramach prac zinwentaryzowano około stu zabytków architektury w kilku województwach (m.in. kieleckim, warszawskim, śląskim i krakowskim), a zbiór przeszło pięciuset zdjęć pomiarowych ostatecznie przekazano do archiwum Centralnego Biura Inwentaryzacji.