Manual Cinema: A Unique Hybrid of Shadow Theatre and Cinematic Practices - Wiśniewska, Marzenna (Pamiętnik Teatralny, 2026)
Artykuł poświęcony jest analizie praktyk artystycznych stanowiących hybrydę różnychtradycji teatru cieni z dawnymi i nowoczesnymi technologiami projekcji obrazu, które ich twórcy, niezależnie od siebie, określają „kinem manualnym”. Zjawisko to jest konsekwentnie rozwijane przez artystów zakorzenionych w sztuce lalkarskiej i właśnie ich konceptualizacje i realizacje kina manualnego stanowią główny obszar analizy w niniejszym studium. W badaniach nad konwergencją teatru i innych mediów niewiele uwagi poświęcono dotąd tego typu praktykom artystycznym, a i samo pojęcie nie było przedmiotem badawczego namysłu. W centrum analizy znajdują się autorskie koncepcje kina manualnego realizowane przez Tadeusza Wierzbickiego, Adama Walnego oraz przez kolektywy Manual Cinema (USA) i Hotel Modern (Holandia). Sformułowana przez Petera W. Marxa koncepcja ekologii mediów służy podjęciu dyskusji nad kinem manualnym jako maszyną medialną, wytwarzającą swoiste relacje między performerem, narzędziami i widzem. Takie ujęcie pozwala uchwycić i poddać analizie funkcję „percepcyjnej wielostabilności” (w ujęciu Eriki Fischer-Lichte), której doświadczają widzowie omawianych przedstawień.