Muzyka

Obraz „Wystąpienie A.A. Żdanowa na zebraniu działaczy muzyki radzieckiej” Lwa Nikołajewicza Szypowskiego jako reprezentacja życia muzycznego w okresie żdanowszczyzny

Marcin Zgliński — 2025-12-31

Przedmiotem artykułu jest ikonologiczna analiza dwóch wersji obrazu Lwa Szypowskiego Wystąpienie A.A. Żdanowa na zebraniu działaczy muzyki radzieckiej ukazującego konferencję w moskiewskim Domu Partii (10–12 I 1948 r.). Obraz, dotąd nieanalizowany przez historyków sztuki i muzykologów, ukazuje działaczy partyjnych i muzyków, głównie kompozytorów, w tym najwybitniejszych. Nie ma charakteru dokumentacyjnego, a jego kompozycja odzwierciedla podziały wewnątrz środowiska, wizualizuje jego hierarchię, podkreślając szczególną rolę D. Szostakowicza. Obrazuje mechanizmy kontroli życia artystycznego i presji wywieranej na twórców.

Wrocławscy muzycy w latach młodości Józefa Elsnera (1781–1789)

Tomasz Fatalski — 2025-12-31

W II poł. XVIII w. Wrocław był ważnym ośrodkiem życia muzycznego. Około 1781 r. przybył tu młody Józef Elsner, który po latach wspomniał nazwiska lokalnych muzyków w swoim Sumariuszu utworów muzycznych, takie jak Knirsch, Schön, Dreyrittner, Hanisch, Holly, Maar, Lucas, Berner, Hermes, Enderle, Hofstädter. Na temat większości z nich w literaturze przedmiotu nie pojawiają się żadne informacje. Artykuł przedstawia podstawowe wiadomości biograficzne o tych osobach, uzyskane w wyniku kwerendy źródłowej.

Friedrich Wilhelm Marpurg, Georg Andreas Sorge i spór o akordy supozycyjne

Katarzyna Korpanty — 2025-12-31

Georg Andreas Sorge oraz Friedrich Wilhelm Marpurg należą do grona najważniejszych teoretyków muzyki wieku XVIII. W roku 1759 rozgorzał między nimi spór dotyczący zagadnień z zakresu harmonii muzyki. Najważniejszym punktem tej polemiki była sformułowana przez Jeana Philippe’a Rameau i przyjęta przez Marpurga koncepcja supozycji (fr. supposition), która zakładała rozbudowę czterodźwięku septymowego poniżej jego dźwięku fundamentalnego.

Relacja ciało–instrument w tradycyjnej grze skrzypcowej

Ewa Dahlig-Turek — 2025-12-31

Artykuł podejmuje kwestię wpływu relacji ciało–instrument na kształtowanie się techniki gry skrzypcowej w kulturze tradycyjnej. Na podstawie badań terenowych oraz źródeł historycznych autorka wskazuje na trwałość dawnych form gry i ich potencjał jako źródła wiedzy o pierwotnym idiomie skrzypcowym. Wskazuje, że ergonomia ruchu, budowa instrumentu oraz funkcja muzyki w kulturze lokalnej wspólnie determinują sposób gry i dowodzi, że archaiczne formy wykonawcze przetrwały w praktyce ludowej jako reliktowe lecz funkcjonalne idiomy techniki skrzypcowej.

Kolekcja EsAC. Zarys historyczny genezy, nowe zasoby muzyczne i innowacyjne rozwiązania techniczne

Ewa Dahlig-Turek — 2025-12-31

EsAC (Essener Assoziativ Code), opracowany w latach osiemdziesiątych wraz z narzędziami do edycji i analizy, należy do najważniejszych formatów w muzykologii cyfrowej. Jego główny zbiór, Essen Folksong Collection, zainspirował wiele podobnych projektów na całym świecie. Kluczowym przykładem jest polski korpus ponad 20 000 transkrypcji z Dzieł wszystkich Oskara Kolberga, zakodowany w EsAC (2014–22), a następnie przekonwertowany do formatu Humdrum. Artykuł omawia składnię EsAC, polski zbiór oraz nowe funkcje Verovio Humdrum Viewer, wspierające oba formaty w pogłębionej analizie.

Augustinus, zapoznany muzyk Zygmunta III zidentyfikowany

Barbara Przybyszewska-Jarmińska — 2025-12-31

Augustinus był włoskim muzykiem znanym muzykologom tylko z imienia i tylko ze źródła spisanego w maju 1598 r., kiedy Zygmunt III wraz z wybranymi dworzanami udawał się do Szwecji. Testament zachowany w AGAD, Księgi miejskie Starej Warszawy 11, k. 145v–146, sporządzony 17 VI 1598 r., zawiera zniekształcone nazwisko muzyka, które stanowi „trop” do dalszych badań, w wyniku których możliwe stało się jego zidentyfikowanie oraz ustalenie, że był śpiewakiem, a przed przyjazdem do Rzeczpospolitej działał w Padwie i Pradze.

„Making” czy „Faking”? O „Early Music in 21st Century” pod redakcją Mimi Mitchell

Bartłomiej Gembicki — 2025-12-31

Recenzja książki Early Music in the 21st Century (Oxford University Press, 2024), pod redakcją Mimi Mitchell, przedstawia szerokie spektrum współczesnej refleksji nad wykonawstwem historycznie poinformowanym (HIP). Tom obejmuje szesnaście esejów poświęconych m.in. redefinicji pojęcia autentyczności, relacjom HIP z etnomuzykologią, wyzwaniom dydaktycznym, roli nowych technologii oraz problemom inkluzywności i globalizacji. Publikacja stanowi istotny punkt odniesienia w badaniach nad muzyką dawną i jej miejscem we współczesnej kulturze muzycznej.

Nieznany koncert skrzypcowy Gaetana Pugnaniego w monografii Fabia Salmeriego

Julia Palacz — 2025-12-31

Recenzowana monografia autorstwa Fabia Salmeriego przybliża postać turyńskiego kompozytora Gaetana Pugnaniego (1731–98) i jego Koncert skrzypcowy D-dur. Unikatowy przekaz tego utworu, spisany ręką Jeana-Jacques’a Rousseau, przechowywany jest obecnie w Bibliotece PAU i PAN w Krakowie. Autor przedstawia Pugnaniego jako istotne ogniwo historii włoskiej szkoły skrzypcowej, podkreślając jego znaczny wpływ na rozwój skrzypcowej wirtuozerii. Analiza jego kompozycji pozwala odnaleźć w niej zarówno cechy koncertu klasycznego, jak i nowatorski idiom, będący zapowiedzią kolejnej epoki w muzyce.

Symfonika polska wobec fenomenu symfoniki niemieckiej: o książce Stefana Keyma

Marcin Gmys — 2025-12-31

Od chwili pierwszego, niemieckiego wydania (2010) publikacja Stefana Keyma nie straciła na swej aktualności. Pozostaje najbardziej wszechstronną monografią polskiej twórczości symfonicznej XIX i początku XX wieku. Autor imponuje zarówno badaniami historycznymi i biograficznymi nad studiami polskich kompozytorów w Niemczech, jak i wszechstronnymi, niezwykle drobiazgowymi, ale niepomijającymi kompozytorskiego tła europejskiego i specyficznie polskiego, analizami dzieł symfonicznych takich polskich artystów, jak Z. Noskowski, I.J. Paderewski, M. Karłowicz, L. Różycki i K. Szymanowski.