Pamiętnik Teatralny

Eurovision Song Contest and the Iron Curtain: Introduction

2026-09-07T07:57:06+02:00

Konkurs Piosenki Eurowizji a żelazna kurtyna: Wprowadzenie

Niniejszy wstęp prezentuje blok tematyczny Konkurs Piosenki Eurowizji a żelazna kurtyna, analizując Eurowizję jako przestrzeń, w której mamy do czynienia z performatywną realizacją europeizacji z perspektywy Europy Środkowo-Wschodniej. Artykuł przywołuje instytucjonalne początki Konkursu Piosenki Eurowizji w ramach Europejskiej Unii Nadawców (EBU) oraz jego zimnowojenny odpowiednik –Interwizję, powołaną przez Międzynarodową Organizację Radia i Telewizji (OIRT), a następnie omawia ekspansję konkursu na wschód po 1989 oraz powracające obawy, jakie budziła ona u zachodnich komentatorów, zwłaszcza po wprowadzeniu w 1998 teległosowania, które powszechnie postrzegano jako faworyzujące bloki krajów Europy Wschodniej i Południowo-Wschodniej. Redaktorzy bloku dowodzą, że dominujące narracje o Eurowizji, zarówno naukowe, jak i popularne, w dużej mierze reprezentują pozimnowojenną perspektywę Zachodu, z której Europa Środkowo-Wschodnia postrzegana jest jako przestrzeń jednorodna, peryferyjna lub permanentnie znajdująca się w stanie transformacji. W oparciu o dekolonialne i międzyimperialne ujęcia badawcze artykuł pokazuje, że ta perspektywa nie pozwala dostrzec, w jaki sposób region ten doświadczał zewnętrznych procesów imperiotwórczych, a także wymazuje różnorodność wytwarzanej lokalnie wiedzy. Jako całość prezentowany numer tematyczny pogłębia potencjał badawczy performatyki w odniesieniu do Eurowizji jako transnarodowej sceny, na której nieustannie odbywa się performowanie i renegocjowanie geopolityki, pamięci kulturowej i kłopotliwej europejskości.

Polish Aspirations: On Edyta Górniak’s Song "To nie ja!"

2026-02-24T18:08:43+01:00

Polskie aspiracje: To nie ja! Edyty Górniak

W niniejszym artykule został poddany analizie utwór Edyty Górniak To nie ja!, który zajął drugie miejsce w Konkursie Piosenki Eurowizji w 1994. Piosenkę można rozpatrywać jako egzemplifikację postkomunistycznego dyskursu transformacyjnego lat dziewięćdziesiątych poruszającego kwestię polskich aspiracji. Artykuł skupia się przede wszystkim na recepcji utworu w prasie głównego nurtu, w której na plan pierwszy wysuwają się tematy sukcesu i skandalu towarzyszącego występowi. Zasób ten został poszerzony o źródła biograficzne i autobiograficzne. W tekście przedstawiono analizę piosenki i zaproponowano, w jaki sposób można połączyć ją z rzeczywistością polityczną wczesnych lat dziewięćdziesiątych w Polsce. Artykuł wieńczy refleksja na temat konstruowania polskiego brandingu narodowego podczas eurowizyjnego debiutu, wypełniając lukę w istniejących badaniach nad Konkursem Piosenki Eurowizji.

Performing Slavicness on the Global Stage: "My Słowianie" as a Case of Self- Exoticization and Self-Colonization

2026-02-24T18:09:01+01:00

Performans słowiańskości na scenie globalnej: My Słowianie jako przypadek autoegzotyzacji i autokolonizacji

W artykule analizie poddana została polska propozycja na Konkurs Piosenki Eurowizji My Słowianie – We Are Slavic (2014) jako performans kulturowy, w ramach którego słowiańska tożsamość jest konstruowana, negocjowana i przekształcana we współczesnej globalnej kulturze popularnej. Podstawę teoretyczną rozważań stanowią koncepcje tożsamości kulturowej Stuarta Halla, stereotypu i ambiwalencji Homiego K. Bhabhy, hybrydyczności kulturowej Marwana Kraidy’ego oraz autokolonizacji Alexandra Kiosseva, pozwalające uchwycić złożone relacje między folklorem, kulturą popularną i stereotypami kulturowymi. Performans łączy wybrane elementy polskiej tradycji ludowej z kodami estetycznymi globalnej popkultury, tworząc ambiwalentną reprezentację, która jednocześnie celebruje i reprodukuje stereotypowe wyobrażenia słowiańskości. W artykule przyjęto tezę, że My Słowianie funkcjonuje pomiędzy mechanizmami autoegzotyzacji i autokolonizacji, ujawniając szersze napięcia charakterystyczne dla kultur półperyferyjnych, które poszukują międzynarodowego uznania, jednocześnie wyrażając własną odrębność kulturową.

‘We Party Like Ladies’: Renia Pączkowska, Verka Serduchka, and the Possibilities of Other Eastern European Identities

2026-06-09T20:53:16+02:00

„Bawimy się jak damy”: Renia Pączkowska, Verka Serduchka i możliwość innych wschodnioeuropejskich tożsamości

W 2003 polska grupa Ich Troje wykonała na scenie Konkursu Piosenki Eurowizji utwór Keine Grenzen / Żadnych granic, trójjęzyczny (po polsku, niemiecku i rosyjsku) antynacjonalistyczny hymn, dzięki któremu zajęła w finale siódme miejsce. Cztery lata później Verka Serduchka, reprezentująca Ukrainę drag queen, zaśpiewała po niemiecku i angielsku piosenkę Dancing Lasha Tumbai, powszechnie interpretowaną jako ukraińskie pożegnanie z Rosją; artystka dotarła aż do drugiego miejsca w finale Eurowizji. Pomiędzy tymi występami, w 2005 roku, lider Ich Troje Michał Wiśniewski, wówczas u szczytu sławy w Polsce, wydał pod kobiecym pseudonimem Renia Pączkowska album 1, 2, 3… Próba mikrofonu, nagrany wspólnie z Serduchką. Płyta zawierała polskojęzyczne covery piosenek Serduchki i wyraźnie odbiegała od charakterystycznego dla Ich Troje stylu pop-rocka. Niniejszy artykuł stanowi przeprowadzoną pod kątem płci i narodowości analizę współpracy dwóch gwiazd Eurowizji, które wspólnie nakreśliły perspektywę odmiennych wschodnioeuropejskich tożsamości. W konkluzjach zarówno Renia, jak i Verka przedstawiane są jako ikony campu.

Displaying Ukraine, Negotiating Europe: An Unexpected “Success Story” at the Eurovision Song Contest

2026-02-24T18:08:26+01:00

Pokazywanie Ukrainy, negocjowanie Europy: Nieoczekiwana „historia sukcesu” na Konkursie Piosenki Eurowizji

Autorka analizuje uczestnictwo Ukrainy w Konkursie Piosenki Eurowizji na przestrzeni dwóch dekad, szkicując jej drogę od peryferyjnego „nigdzie” do „historii sukcesu” i konkursowego pewniaka, na którego warto postawić. Startując z pozycji „podwójnie wykluczonego” w martwym polu między Zachodem a Rosją, Ukraina dążyła do widoczności i uznania, by potwierdzić swoją suwerenność i europejskość. Nie ograniczając się do komercyjnej logiki dostępu do paneuropejskiego rynku muzycznego, swoim priorytetem uczyniła podniesienie statusu geokulturowego poprzez wyrwanie się z orbity rosyjskiej, osadzenie w europejskiej przestrzeni kulturowej i wkład w jej współtworzenie. Podstawą empiryczną zaprezentowanych analiz są badania terenowe autorki przeprowadzone podczas Konkursu Piosenki Eurowizji w 2024 roku w Malmö, które umożliwiły rozpoznanie skutecznych strategii występów artystycznych oraz projekcji narodowych Ukrainy postrzeganych przez zewnętrznych obserwatorów. Ukraina wypracowała sobie w ramach Eurowizji własny wyrazisty profil kulturowy – uczestnika, który potrafi „sprawić, żeby folk był cool i nowoczesny”. Dzięki łączeniu i mieszaniu autentycznych tradycji muzycznych ze współczesną estetyką przesunęła się na pozycję subwersywnego hegemona, równocześnie naśladowanego i kontestowanego przez innych.

Singing the Nation: Ukrainian Victories at the Eurovision Song Contest and the Politics and Musical Diplomacy (2004–2022)

2026-03-18T11:39:28+01:00

Śpiewać naród: Ukraińscy zwycięzcy Konkursu Piosenki Eurowizji w kontekście polityki i dyplomacji muzycznej (2004–2022)

Tematem artykułu jest wykorzystanie przez Ukrainę Konkursu Piosenki Eurowizji jako forum dyplomacji kulturalnej i suwerenności dźwiękowej. Łącząc analizę muzykologiczną z badaniami kulturowymi i socjologią polityki, autorka przygląda się trzem symbolicznym utworom – Wild Dances Ruslany (2004), 1944 Jamali (2016) oraz Stefanii Kalush Orchestra (2022) – by zbadać, w jaki sposób wykonanie muzyczne wyraża zmieniające się formy tożsamości narodowej, pamięci historycznej i usytuowania geopolitycznego. Czerpiąc z prac Deana Vuletica, Marii Sonevytsky i Marko Pavlyshyna, a także najnowszych badań nad dyplomacją uczestniczącą i brandingiem narodowym, pokazuje, że Eurowizja stała się przestrzenią, w której Ukraina negocjuje swoje miejsce pomiędzy dziedzictwem postsowieckim, emancypacją postkolonialną i aspiracjami europejskimi. Występy ukraińskich uczestników konkursu nie są wyrazem niezmiennej tożsamości narodowej, ujawniają natomiast, w jaki sposób tożsamości kulturowe są nieustannie wyobrażane, kwestionowane i redefiniowane poprzez dźwięk, performans i obieg transnarodowy.

"Born in Belorussia", "USSR-Time Belorussia": Belarusian ESC 2011 Entries as Reflections of Clashing State Propaganda Narratives

2026-03-18T12:13:50+01:00

Born in Belorussia, USSR-Time Belorussia: Białoruskie utwory zgłoszone do ESC 2011 jako odzwierciedlenie sprzecznych narracji propagandowych państwa

Celem niniejszego artykułu jest identyfikacja i rozróżnienie strategii propagandowych obecnych w tekstach piosenek zgłoszonych przez białoruską delegację na Eurowizję 2011 – od narracji przedstawiającej Białorusinów jako ludzi otwartych, przyjaznych, a jednocześnie wiernych „tradycyjnym wartościom”, po przywoływanie uczucia nostalgii za Związkiem Radzieckim. Analiza – przy pomocy metody close readingu – osadzona zostanie w szerszym kontekście oddziaływań sytuacji geopolitycznej Europy Środkowo-Wschodniej w początkach drugiej dekady XXI wieku na występy krajów tej części kontynentu w konkursie Eurowizji. Wnioski z takiej kontekstualizacji, zderzone z innymi przykładami z kilkudziesięcioletniej historii eurowizyjnych zmagań reprezentacji różnych narodów, pozwolą rozsądzić, czy utwór Vinnikovej stanowił bezprecedensowe połączenie autorytarnych treści propagandowych z formą piosenki eurowizyjnej, odzwierciedlenie szerszego trendu czy też zapowiedź nowej popkulturowej poetyki.

All the Things They Said Were a Lie: On t.A.T.u.’s Eurovision 2003 Entry

2026-03-20T12:18:06+01:00

All the Things They Said Were a Lie: O wystepie zespołu t.A.T.u. w konkursie Eurowizji w 2003

Rosyjski duet t.A.T.u. jest niewątpliwie wielkim fenomenem popkulturowym, to jedyny od roku 1991 rosyjski zespoł, ktory osiągnął międzynarodowy sukces i jest pamiętany do tej pory. Szczyt kariery piosenkarek nastąpił w 2003, gdy zostały wybrane na reprezentantki Rosji w Konkursie Piosenki Eurowizji z piosenką Nie wier’, nie bojsia, nie prosi. Spodziewano się, że dziewczyny wygrają, lecz zajęły trzecie miejsce. Artykuł przypomina historię zespołu z podkreśleniem roli Iwana Szapowałowa, menadżera i autora skandalicznego konceptu, w którym wizerunek sceniczny oparty na fikcyjnej miłości między dziewczętami został wykreowany wyłącznie w celach marketingowych. Następnie przedstawiono okoliczności występu w Konkursie Piosenki Eurowizji, analiza tekstu piosenki oraz potencjalne przyczyny porażki zespołu w rywalizacji. Pokazana została też rola SI jako narzędzia pozwalającego „stworzyć” angielską wersję eurowizyjnej piosenki, ktora nigdy nie ukazała się oficjalnie.

Performing Europeanization: The Case of the Post-Yugoslav Countries

2026-02-24T18:08:04+01:00

Realizacja europeizacji: Przypadek krajów postjugosłowiańskich

Konkurs Piosenki Eurowizji to nie tylko normatywne forum oddziaływania „miękkiej siły” Zachodu, ale także scena, na której może rozgrywać się proces kształtowania tożsamości (trans)narodowej. W artykule zostało omówione, w jaki sposób państwa południowo-wschodniej Europy powstałe po rozpadzie Jugosławii – Bośnia i Hercegowina oraz Serbia – od 1992 wykorzystywały zgłoszenia konkursowe do wyrażania odmiennych strategii europeizacji. Czerpiąc z badań nad bałkanizmem, brandingiem państw narodowych i polityką estetyki, autor analizuje zaprezentowany w trakcie oblężenia Sarajewa debiutancki utwór Bośni i Hercegowiny Sva bol svijeta (1993) w wykonaniu Fazli. Zestawia go z serbskim kandydatem z 2022, In Corpore Sano Konstrakty, który przechwytuje prawosławną symbolikę religijną, by skrytykować komercjalizację zabiegów pielęgnacyjnych spod znaku self-care. Na podstawie analizy występów, tekstów piosenek i inscenizacji autor dowodzi, że choć Konkurs Piosenki Eurowizji deklaruje się jako apolityczny, jego oparta na państwach narodowych struktura czyni go ważnym forum performatywnej realizacji tożsamości narodowej. Przedstawione badania pozwalają wysnuć wniosek, że przypadki Bośni i Hercegowiny oraz Serbii ilustrują odmienne strategie artystyczne – protest wyrażający sprzeciw oraz krytyczne przechwycenie – za pomocą których państwa postjugosłowiańskie podważają i przekształcają normatywne oczekiwania dotyczące europejskości na scenie Eurowizji.

Televoting Ties: Reciprocity Among Central and Eastern European Countries in the Context of the Eurovision Song Contest

2026-05-20T12:47:17+02:00

Więzi w teległosowaniu: Wzajemność pośród krajów Europy Środkowo-Wschodniej w kontekście Konkursu Piosenki Eurowizji

Badania nad wyborami i motywacjami głosujących w Konkursie Piosenki Eurowizji, zazwyczaj dotyczą aspektów takich jak bliskość geograficzna, język piosenki oraz wcześniejsza znajomość wykonawców. Najczęściej nie wprowadzają też rozróżnienia między głosami widzów i jurorów. Proponując szersze spojrzenie na zachowania głosujących, w niniejszym artykule poddano badaniu schematy teległosowania w Konkursie Piosenki Eurowizji w krajach Europy Środkowo-Wschodniej w latach 2000, 2003–2008 oraz 2016–2025. Zastosowano pojęcia antropologiczne potlaczu, obdarowywania i wzajemności, by ustalić, czy schematy wzajemnego wsparcia można interpretować jako zrytualizowane wymiany solidarnościowe. W oparciu o analizę ilościową danych z głosowania widzów odpowiedziano na trzy pytania: czy między poszczególnymi krajami można zaobserwować długotrwałe „sojusze oparte na darach”, czy przeważa wzajemność dwustronna czy uogólniona oraz czy w teległosowaniu dominuje wzajemność, niezależnie od jakości występu. Statyki wskazują na wyraźne, długotrwałe wzajemności w głosowaniu. Zaobserwowano jedynie kilka istotnych korelacji dwustronnych. Wydaje się, że preferowany jest system scentralizowanej wzajemności i selektywnego łączenia głosów. Istnieją ponadto mocne wskazania, że kraje Europy Środkowo-Wschodniej często przyznają sobie nawzajem wysoką punktację, nawet w przypadku występów plasujących się niżej w ogólnym rankingu, co sugeruje stronniczość motywowaną politycznie i kulturowo.

Shattering the Iron Curtain: Recent Research on the ESC in Central and Eastern Europe. Bibliography

2026-09-07T08:39:15+02:00

Rozbijanie żelaznej kurtyny: Najnowsze badania dotyczące ESC w Europie Środkowej i Wschodniej. Bibliografia

Bibliografia dotycząca zagadnienia Konkursu Piosenki Eurowizji z perspektywy Europy Środkowo-Wschodniej. Pamiętnik Teatralny, z. 3 (2026): Eurovision Song Contest and the Iron Curtain.