Pamiętnik Teatralny https://www.czasopisma.ispan.pl/index.php/pt <p>„Pamiętnik Teatralny” to jedyne w Polsce czasopismo naukowe zajmujące się historią i historiografią teatru i dramatu. Kwartalnik podejmuje przede wszystkim tematy związane z szeroko rozumianą polską tradycją i kulturą teatralną, otwarty jest jednak także na europejskie konteksty studiów nad teatrem i dramatem oraz na interdyscyplinarne dyskusje. Wśród różnorodnych metodologicznie publikacji szczególne miejsce zajmują artykuły naukowe wykorzystujące materiały archiwalne i edycje źródeł. „Pamiętnik Teatralny” publikuje również bloki tematyczne i problemowe recenzje książek teatrologicznych. W gronie autorów są zarówno doświadczeni, jak i debiutujący badacze, a wszystkie teksty zakwalifikowane wstępnie przez kolegium redakcyjne rececenzowane są w trybie podwójnie ślepej recenzji. Od roku 2020 przyjmujemy artykuły również w języku angielskim.</p> <p>&nbsp;</p> pl-PL <p>Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (<strong>CC BY-ND 4.0</strong>) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym" i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu (<a href="https://czasopisma.ispan.pl/pliki/pt/umowa_cc.pdf">umowa licencyjna do pobrania</a>). W przypadku publikacji wersji innej niż ogłoszona drukiem w "Pamiętniku Teatralnym" należy wyraźnie to zaznaczyć.</p> pamietnik.teatralny@gmail.com (Pamiętnik Teatralny) help@libcom.pl (Libcom) czw, 13 sie 2020 00:00:00 +0200 OJS 3.1.2.1 http://blogs.law.harvard.edu/tech/rss 60 Theatre Education at Reduta https://www.czasopisma.ispan.pl/index.php/pt/article/view/38 <p>Artykuł przedstawia historię i założenia edukacji teatralnej w Reducie na różnych etapach funkcjonowania zespołu – od powołanego w 1921 Koła Adeptów, przez Instytut Reduty po Okop, który był ostatnim przedwojennym wcieleniem uczelni. Na podstawie dokumentów oraz wspomnień ukazano wszechstronny i holistyczny model kształcenia, w którym regularnym zajęciom teoretycznym towarzyszyły ćwiczenia praktyczne oraz fizyczne. Zasadniczą część edukacji w Reducie stanowiła praktyka realizowana poprzez udział adeptów w codziennej pracy teatru: w próbach, w przygotowaniu przedstawień, w objazdach Reduty. Celem szkoły było kompleksowe przygotowanie artysty do pełnienia różnych funkcji w teatrze, jak również ideowe wychowanie społecznika, który służbę społeczeństwu poprzez sztukę uważa za swoje podstawowe zadanie i posłannictwo. Porównanie redutowych szkół z innymi inicjatywami pedagogicznymi potwierdza, że pod względem rozmachu, programu nauczania, sposobu pracy, praktyk, jak również tworzonej atmosfery miały one pionierski charakter i wyróżniały się na tle przedwojennego szkolnictwa dramatycznego. Aneksem do artykułu jest materiał źródłowy: Juliusz Osterwa, <em>Okop</em>, ze wstępem i w opracowaniu autorki artykułu.</p> Wanda Świątkowska Copyright (c) 2020 Wanda Świątkowska https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 https://www.czasopisma.ispan.pl/index.php/pt/article/view/38 czw, 13 sie 2020 00:00:00 +0200 Genezja – modlitwa i pełnosłowie https://www.czasopisma.ispan.pl/index.php/pt/article/view/30 <p>Juliusz Osterwa podczas drugiej wojny światowej, którą postrzegał jako czas oczyszczenia i pokuty, planował powołanie dwóch bractw aktorskich – Genezji i Dali. Dal miała być bractwem świeckim, Genezja – religijnym, a dokładniej katolickim. W wojennych dziennikach i zeszytach tematycznych przygotowywał projekty działania tych stowarzyszeń mających służyć całkowitemu przeobrażeniu teatru. W artykule podjęto próbę przedstawienia praktycznych rozwiązań przygotowywanych dla Genezji. Na podstawie niepublikowanych manuskryptów z lat 1941–1944 – dziennika, modlitewnika Genezji oraz kilku zeszytów analizujących strukturę mszy świętej – autor stawia tezę, że praca w Genezji miała być zwieńczeniem drogi prowadzącej do teatru rozumianego jako misterium, a praktyczne ćwiczenia oparte na tekstach liturgicznych i modlitewnych miały stać się wehikułem wynoszącym teatr na poziom duchowy. W dokumentach można również znaleźć konkretne rozwiązania dotyczące przestrzeni scenicznej i przestrzeni warsztatowej: „świętnią” (świątynią) Genezji miał się stać kościół Świętego Krzyża w Krakowie, a miejscem warsztatowej pracy (Genezjanum) – zamek w Pieskowej Skale. Jednak po wojnie, po zmianie ustroju, bractwa się nie ukonstytuowały, a Osterwa kontynuował pracę w teatrach repertuarowych.</p> Tadeusz Kornaś Copyright (c) 2020 Tadeusz Kornaś https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 https://www.czasopisma.ispan.pl/index.php/pt/article/view/30 czw, 13 sie 2020 00:00:00 +0200 «Samarski smutek» Osterwy https://www.czasopisma.ispan.pl/index.php/pt/article/view/331 <p>Artykuł jest próbą interpretacji znaczenia pobytu Juliusza Osterwy w Samarze (lipiec 1915–luty 1916) w procesie jego artystycznego rozwoju. Podstawę interpretacji stanowi literatura dokumentu osobistego:<em> Zeszyt samarski</em> i list do Makuszyńskiego z 1915 oraz wspomnienia artysty z lat trzydziestych. Obraz samarskiego życia Osterwy uzupełniają prace rosyjskich historyków rekonstruujących losy polskich uchodźców podczas I&nbsp;wojny światowej. Konfrontacja obrazu Samary wyłaniającego się z prac historycznych z obrazem nakreślonym w zapiskach Osterwy umożliwia ukazanie mechanizmu przesłaniania bolesnych doświadczeń konstrukcjami mentalnymi w autonarracjach artysty. W artykule postawiono hipotezę, że pobyt w Samarze wiązał się z poważnym kryzysem egzystencjalnym przezwyciężonym w grudniu 1915 dzięki zrealizowanemu razem z Drabikiem widowisku jasełkowemu. „Samarski smutek” pozwolił Osterwie zdobyć się na dystans wobec własnego statusu gwiazdy. Zderzenie z obcością wyostrzyło świadomość kulturową i uruchomiło nową perspektywę widzenia. Bożonarodzeniowe przedstawienie pomogło lepiej zrozumieć społeczną funkcję teatru jako miejsca przezwyciężania kryzysu tożsamościowego.</p> Irina Lappo Copyright (c) 2020 Irina Lappo https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 https://www.czasopisma.ispan.pl/index.php/pt/article/view/331 czw, 13 sie 2020 00:00:00 +0200 Wincenty Lutosławski i Juliusz Osterwa: Dzieje kontaktów https://www.czasopisma.ispan.pl/index.php/pt/article/view/131 <p>Artykuł jest próbą rekonstrukcji historii przyjaźni znanego filozofa Wincentego Lutosławskiego (1863–1954) i Juliusza Osterwy (1885–1947) poprzez zachowane ślady listowe i diarystyczne. Przyjmując porządek chronologiczny, autorka przedstawia okoliczności ich spotkania w Wilnie w 1925 oraz trajektorię podróży i zetknięć aż do śmierci Osterwy. Przy okazji wyłania się krąg ważnych miejsc, wydarzeń i postaci, które wywarły wpływ na obu korespondentów, m.in. Kraków i prapremiery sztuk Wyspiańskiego, Kosów Huculski i zakład przyrodoleczniczy Apolinarego Tarnawskiego. Wśród problemów poruszanych w tekście najważniejsze dotyczą charakteru wzajemnego wpływu Lutosławskiego i Osterwy: poprzez dzieła (słowo pisane, grę aktorską), bezpośredni, osobisty kontakt i formowanie poglądów, wspólne przedsięwzięcia (szczególnie istotne w okresie okupacji, gdy obaj mieszkali w Krakowie lub okolicach). W tekście pojawiają się też mało znane przykłady promowania teatru Reduta za granicą, którego podjął się Lutosławski. W aneksie do artykułu znalazła się edycja dwudziestu listów i kartek od Osterwy do Lutosławskiego z lat 1925–1943 przechowywanych w spuściźnie filozofa &nbsp;w archiwum Nauki PAN i PAU w Krakowie.</p> Dorota Jarząbek-Wasyl Copyright (c) 2020 Dorota Jarząbek-Wasyl https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 https://www.czasopisma.ispan.pl/index.php/pt/article/view/131 czw, 13 sie 2020 00:00:00 +0200 Osterwa na froncie https://www.czasopisma.ispan.pl/index.php/pt/article/view/233 <p class="western" style="margin-bottom: 0cm; line-height: 200%;"><span style="font-family: Times New Roman, serif;">Tekst dotyczy lat 1919–1920, czasu odzyskania przez Polskę niepodległości i wojny polsko-bolszewickiej, który z przyczyn cenzuralnych był skrótowo omawiany w literaturze poświęconej Juliuszowi Osterwie i Reducie, chociaż zarówno Osterwa, jak i jego zespół byli w tę wojnę zaangażowani. Autorka próbuje odtworzyć warunki społeczno-polityczne, w jakich twórca Reduty otwierał teatr w 1919. Skupia się na tym, jak stan wojny ze wszystkimi sąsiadami Polski wpływał na dyskusje na temat zadań teatru. Opisuje również związki intelektualne Osterwy ze Stefanem Żeromskim i Wincentym Lutosławskim, którzy pozostawali wówczas w orbicie myśli Romana Dmowskiego, ideologa Narodowej Demokracji. Na tej podstawie stawia tezę, że w latach 1919–1920 myślenie Osterwy o scenie narodowej i powinnościach „nowoczesnego Polaka” było bliskie endeckim ideom, Reduta zaś – w pierwszych miesiącach swej działalności – była dla środowisk prawicowych nadzieją na odnowienie polskiego teatru.</span></p> <p>&nbsp;</p> Jagoda Hernik Spalińska Copyright (c) 2020 Jagoda Hernik Spalińska https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 https://www.czasopisma.ispan.pl/index.php/pt/article/view/233 czw, 13 sie 2020 00:00:00 +0200 Osterwa po wojnie albo Pięknosłużca w Polsce Ludowej https://www.czasopisma.ispan.pl/index.php/pt/article/view/247 <p>Artykuł jest poświęcony działalności Juliusza Osterwy po II wojnie światowej, w latach 1944–1947. Autor charakteryzuje społeczną i artystyczną postawę Osterwy wobec nowej rzeczywistości i przypomina rolę, jaką odegrał on w odbudowywaniu polskiego teatru po wojnie. Rysuje także obraz jego skomplikowanych relacji z komunistyczną władzą, pokazując, że wymykają się one jednoznacznym klasyfikacjom i ocenom. Tekst koncentruje się w głównej mierze na przedstawieniach zrealizowanych w tym czasie przez twórcę Reduty: <em>Uciekła mi przepi</em><em>óreczka</em> Stefana Żeromskiego (1945) w Krakowie, <em>Fantazy</em> Juliusza Słowackiego (1945) w Łodzi, <em>Lilla</em><em> Weneda </em>Słowackiego (1946) i <em>Papuga</em> Kazimierza Korcellego (1946) w Warszawie, wreszcie <em>Fantazy</em> w Krakowie (1946) z ostatnią rolą Osterwy. Na podstawie prasowej recepcji tych spektakli tworzy obraz nadziei i napięć towarzyszących powojennej działalności wybitnego aktora, reżysera i pedagoga w ostatnich latach jego życia. Wspomina także o niezrealizowanych pomysłach, których śmiertelnie chory Osterwa nie zdołał urzeczywistnić.</p> Jarosław Cymerman Copyright (c) 2020 Jarosław Cymerman https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 https://www.czasopisma.ispan.pl/index.php/pt/article/view/247 czw, 13 sie 2020 00:00:00 +0200 Osterwa – aktor w teatrze życia https://www.czasopisma.ispan.pl/index.php/pt/article/view/221 <p>Artykuł ukazuje sposób funkcjonowania twórcy Reduty, Juliusza Osterwy, w przestrzeni społeczno-politycznej. Punkt ciężkości przeniesiono z aktywności teatralnej na metody działania w życiu publicznym i na relacje z ludźmi decydującymi o możliwościach realizacji planowanych przedsięwzięć artystycznych. Zwrócono uwagę na sieć powiązań wolnomularskich, mających w dwudziestoleciu międzywojennym znaczny wpływ na rzeczywistość, nie tylko społeczną czy polityczną, ale także artystyczną. Osterwa, zainteresowany ezoteryką, antropozofią i romantycznym spirytualizmem, członek pierwszej założonej w niepodległej Polsce loży masońskiej, miał w środowisku wolnomularskim rozległe kontakty i wykorzystywał je do realizacji planów teatralnych. Przedmiotem refleksji jest też jego działalność jako artysty-społecznika i artysty-obywatela, co niejednokrotnie wynikało z wolnomularskich ideałów. Powiązanie wybranych epizodów z biografii Osterwy z historycznymi i instytucjonalnymi uwarunkowaniami oraz z inspiracjami religijno-ezoterycznymi umożliwiło ukazanie różnych aspektów osobowości artysty i jego skomplikowanych relacji z władzami państwowymi w dwudziestoleciu międzywojennym i w pierwszych latach powojennych.</p> Marzena Kuraś Copyright (c) 2020 Marzena Kuraś https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 https://www.czasopisma.ispan.pl/index.php/pt/article/view/221 czw, 13 sie 2020 00:00:00 +0200 In Service of the Living Word: Some Thoughts on «Reducie na stulecie: studia i rozpoznania» https://www.czasopisma.ispan.pl/index.php/pt/article/view/440 <p>Obszerny tom Reducie na stulecie: studium i rozpoznania, pomyślany jako symboliczny prezent dla uhonorowania setnej rocznicę powstania Teatru Reduta, nie tylko upamiętnia i celebruje: jest kontynuacją studiów nad jednym z najbardziej oryginalnych i wpływowych przedsięwzięć w polskim teatrze. Reduta zajmuje emblematyczne miejsce w historii, ale zasługuje na bliższą analizę z perspektywy współczesnej, a także na upowszechnienie wśród badaczy i praktyków teatru. Czytając tę książkę po drugiej stronie<br>Atlantyku, dodam, że potrzeba ciągłego rewidowania naszego spojrzenia na teatr w dialogu z Osterwą i Limanowskim w aktualnym polskim kontekście kulturowym i politycznym wydaje się być tyleż ważna, ile wymagająca. Z jednej strony religijne i duchowe podstawy Reduty mogą być szczególnie podatne na "zaangażowane” interpretacje, by użyć określenia Adorno. Z drugiej strony związane z Redutą wspomnienia prowokują nostalgię i sentymentalizm, które raczej mitologizują niż pomagają analizować to zjawisko. Czy<br>Reducie na stulecie udało się uwolnić od tych historiograficznych pułapek? Jaką wartość przynoszą nam dziś te lekcje historii?&nbsp;</p> Kris Salata Copyright (c) 2020 Kris Salata https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 https://www.czasopisma.ispan.pl/index.php/pt/article/view/440 czw, 13 sie 2020 00:00:00 +0200 Zespół teatralny jako mit: Wokół książki «Czy tylko Reduta?» https://www.czasopisma.ispan.pl/index.php/pt/article/view/453 <p>Internetowa książka <em>Czy tylko Reduta? Wspólnota – zespół – spółdzielnia twórcza – kolektyw w teatrze</em> zbiera część referatów wygłoszonych na konferencji zorganizowanej w ramach IV Zjazdu Polskiego Towarzystwa Badań Teatralnych w Spale (20–22 września 2019). Artykuł jest nie tyle jej recenzją, ile zapisem refleksji, które zrodziła lektura poszczególnych tekstów. Książka stanowi bowiem wielogłosową próbę opisania zespołowości i zespołu. Chociaż jest to podstawowe zjawisko życia teatralnego, dopiero w ostatnich latach stało się przedmiotem namysłu badaczy. Fenomen Reduty jest w publikacji punktem wyjścia do analiz i badań znacznie szerszych, obejmujących ogólne zasady funkcjonowania zespołów oraz studia przypadków teatrów polskich i zagranicznych. Autor artykułu komentuje przeprowadzone w książce analizy, opisując różne sposoby mitologizacji kategorii zespołowości.</p> Paweł Płoski Copyright (c) 2020 Paweł Płoski https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0 https://www.czasopisma.ispan.pl/index.php/pt/article/view/453 czw, 13 sie 2020 00:00:00 +0200