Kwestia Jana Wanca, rzekomego najstarszego polskiego organmistrza, na tle dziejów kultury organowej miasta Kęty
Jerzy Rajman
Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-0988-0414
Marta Tylza-Janosz
Bielsko-Biała (Polska)
https://orcid.org/0009-0006-6889-943X
Abstrakt
Celem naukowym artykułu jest zebranie i analiza źródeł odnoszących się do dziejów kultury organowej miasta Kęty. Autorzy poddali krytycznej analizie także zapiskę z kroniki parafialnej będącą odpisem z kartki odkrytej w roku 1852 w organach kościoła parafialnego. Podważają zadomowiony w literaturze pogląd, że organy zbudowane przez Jana Wanca z Żywca, znajdowały się w Kętach od 1381 roku. Artykuł zawiera ponadto nieznane dotąd informacje o organach, organistach i organmistrzach miasta położonego w dolinie Soły.
Słowa kluczowe:
organy, organmistrzowie w Kętach, pożar organów, przeniesienie organów do innego kościoła, Jan WancBibliografia
Babnis, Maciej. Kultura organowa Galicji ze szczególnym uwzględnieniem działalności organmistrza lwowskiego Jana Śliwińskiego. Wydawnictwo Naukowe Akademii Pomorskiej, 2012.
Google Scholar
Barciak, Antoni. Recenzja książki Władysława Droździka Z dziejów Kęt. Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka 35, nr 3 (1980): 554–56.
Google Scholar
Bąk-Koczarska, Celina. „Radwański Jan Bartłomiej (1819–1873)”. W Polski Słownik Biograficzny, t. 30. Polska Akademia Umiejętności; Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987.
Google Scholar
Budka, Włodzimierz. „Kmita Jan”. W Polski Słownik Biograficzny, t. 13. Zakład Narodowy im. Ossolińskich; Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1967–68.
Google Scholar
Bush, Douglas, Richard Kassel. The Organ: An Encyclopedia. Routledge, 2006.
Google Scholar
Cynarski, Stanisław, Alicja Falniowska-Gradowska, opracowanie. Urzędnicy województwa krakowskiego XVI–XVIII wieku. Spisy, redakcja Antoni Gąsiorowski. Biblioteka Kórnicka, 1990.
Google Scholar
Droździk, Władysław. Z dziejów Kęt. Krajowa Agencja Wydawnicza, 1979.
Google Scholar
Feicht, Hieronim. Studia nad muzyką polskiego średniowiecza. PWM, 1975.
Google Scholar
Gołos, Jerzy. The Polish Organ. T. 1, The Instrument and its History. Sutkowski Edition Warsaw, 1993.
Google Scholar
Gołos, Jerzy. „Wokół średniowiecznych organów w Kętach”. Muzyka 15, nr 2 (1970): 110–12.
Google Scholar
Gołos, Jerzy. Zarys historii budowy organów w Polsce. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, 1966.
Google Scholar
Górnicki, Łukasz. Dworzanin polski. Wybór i opracowanie Anna Chojowska-Szymańska. Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, 2003.
Google Scholar
Grabowski, Ambroży. Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego. Wydał Stanisław Estreicher. T. 1–2. Drukarnia „Czasu” w Krakowie, 1909.
Google Scholar
Jędrzejewski, Przemysław. „Kęty w okresie wczesnonowożytnym (od początku XVI w. do końca 1772 r.)”. W Kęty: Blaski i cienie miasta w minionych wiekach, redakcja Konrad Meus, Marta Tylza-Janosz, Dorota Żurek. T. 1. Muzeum im. Aleksandra Kłosińskiego w Kętach, 2019.
Google Scholar
Karp, Robert. „Obraz Matki Boskiej Pocieszenia”. Almanach Kęcki 21 (2017): 138–40.
Google Scholar
Karpiński, Andrzej, Elżbieta Nowosielska. Pożary w miastach Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku i ich następstwa ekonomiczne, społeczne i kulturowe. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2021.
DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323543787
Google Scholar
Kołaczkowski, Julian. Wiadomości tyczące się przemysłu i sztuki w dawnej Polsce. Kraków, 1888.
Google Scholar
Krzepela, Józef. Księga rozsiedlenia rodów ziemiańskich w dobie jagiellońskiej. T. 1, cz. 1. Gebethner i Wolff, 1915.
Google Scholar
Kulig, Jacek. „Organy Józefa Sitarskiego w opactwie OO. Cystersów w Jędrzejowie – arcydzieło polskiej XVIII-wiecznej sztuki organmistrzowskiej”. W Artificium ars scientia: Księga jubileuszowa w 80. rocznicę urodzin ks. profesora Jana Chwałka, redakcja Maria Szymanowicz. Instytut Muzykologii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II; Wydawnictwo Muzyczne Polihymnia, 2010.
Google Scholar
Leszczyńska-Skrętowa, Zofia. „Kęty”. Słownik historyczno-geograficzny województwa krakowskiego w średniowieczu. Cz. 2, zesz. 3, redakcja Janusz Kurtyka. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991.
Google Scholar
Londzin, Józef. „Stary kościół parafialny w Goleszowie”. Gwiazdka Cieszyńska 75, nr 54 (1922): 1.
Google Scholar
Łepkowski, Józef. „Notatki z podróży archeologicznej po Galicji: V: Kęty 20 września 1853”. Gazeta Warszawska 60, nr 329 (1853): 3.
Google Scholar
Łepkowski, Józef. Przegląd zabytków przeszłości z okolic Krakowa. Warszawa, 1863.
Google Scholar
Mizgalski, Jerzy. „Organiści i organmistrze polscy jako źródła rozprzestrzeniania się muzyki profesjonalnej na terenie polski do końca XVIII w.”. Prace Naukowe Instytutu Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego 1 (1961): 50–118.
Google Scholar
Ochlewski, Tadeusz, red. Dzieje muzyki polskiej w zarysie. Wydawnictwo „Interpress”, 1983.
Google Scholar
Rajman, Jerzy. „Organy, organmistrzowie i organiści w średniowiecznym Krakowie”. W Cracovia – Polonia – Europa: Studia z dziejów średniowiecza ofiarowane Jerzemu Wyrozumskiemu w sześćdziesiątą piątą rocznicę urodzin i czterdziestolecie pracy, redakcja Krzysztof Baczkowski, redakcja naukowa Waldemar Bukowski. Wydawnictwo i Drukarnia „Secesja”, 1995.
Google Scholar
Reiss, Józef Władysław. Mała encyklopedia muzyki, redakcja Stefan Śledziński. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1960.
Google Scholar
Rodak, Jan. Architektura i dzieje kościoła pw. św. Jana Kantego w Kętach. Wydawnictwo Scriptum, 2014.
Google Scholar
Rodak, Jan. „Z dziejów parafii i kościoła pw. św. św. Małgorzaty i Katarzyny w Kętach”. Almanach Kęcki 20 (2016): 31–60.
Google Scholar
Sikora, Franciszek. „Grabina”. W Słownik historyczno-geograficzny województwa krakowskiego w średniowieczu. Cz. 2, zesz. 1, opracowanie Jacek Laberschek, Zofia Leszczyńska-Skrętowa, Franciszek Sikora. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1989.
Google Scholar
Sulimierski, Filip, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, red. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 4. Warszawa, 1883.
Google Scholar
Sułecki, Szymon. „Życie religijne w Kętach w okresie niewoli narodowej”. W Kęty: Blaski i cienie miasta w minionych wiekach, redakcja Konrad Meus, Marta Tylza-Janosz, Dorota Żurek. T. 2. Muzeum im. Aleksandra Kłosińskiego w Kętach, 2019.
Google Scholar
Szkaradnik, Przemysław. „Szkolnictwo parafialne w dekanacie oświęcimskim do końca XVI wieku”. Studenckie Zeszyty Naukowe UJ 13, nr 4 (2000): 105–26.
Google Scholar
Trawka, Renata. Kmitowie: Studium kariery politycznej i społecznej w późnośredniowiecznej Polsce.
Google Scholar
Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego „Societas Vistulana”, 2005.
Google Scholar
Tylza-Janosz, Marta. „Kęty czasów dzieciństwa Ambrożego Grabowskiego”. W Ambroży Grabowski, redakcja Kazimierz Brzuska. Towarzystwo Miłośników Kęt, 2018.
Google Scholar
Wilczyński, Maurycy. Klasztor OO. Reformatów w Kętach: Monografia ze źródeł domowych. Kraków, 1893.
Google Scholar
Żurek, Dorota. „Kęty w średniowieczu”. W Kęty: Blaski i cienie miasta w minionych wiekach, redakcja Konrad Meus, Marta Tylza-Janosz, Dorota Żurek. T. 1. Muzeum im. Aleksandra Kłosińskiego w Kętach, 2019.
Google Scholar
Autorzy
Jerzy RajmanUniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Polska
https://orcid.org/0000-0003-0988-0414
Statystyki
Abstract views: 76PDF downloads: 47
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Jerzy Rajman, Marta Tylza-Janosz

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Muzyce”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku w „Muzyce” przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY 4.0.
Artykuły w zeszytach od 2018/1 do 2022/3 publikowane były na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy/ki udzielali wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Muzyce”, zachowywali nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązywali się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.
Inne teksty tego samego autora
- Jerzy Rajman, Wkład klasztorów w rozwój kultury organowej średniowiecznej i wczesnonowożytnej małopolski (XIV–koniec XVI w.) , Muzyka: Tom 63 Nr 3 (2018)
- Jerzy Rajman, Paweł Pasternak, Organy i ich twórcy na obszarze ziemi sądeckiej, Nowy Sącz 2018 , Muzyka: Tom 64 Nr 2 (2019)
- Jerzy Rajman, Muzyka w dawnym Żywcu. Unikatowa wartość „Chronografii” Andrzeja Komonieckiego , Muzyka: Tom 65 Nr 1 (2020)


