Kwestia Jana Wanca, rzekomego najstarszego polskiego organmistrza, na tle dziejów kultury organowej miasta Kęty

Recenzowany

Jerzy Rajman


Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie (Polska)
https://orcid.org/0000-0003-0988-0414

Marta Tylza-Janosz


Bielsko-Biała (Polska)
https://orcid.org/0009-0006-6889-943X

Abstrakt

Celem naukowym artykułu jest zebranie i analiza źródeł odnoszących się do dziejów kultury organowej miasta Kęty. Autorzy poddali krytycznej analizie także zapiskę z kroniki parafialnej będącą odpisem z kartki odkrytej w roku 1852 w organach kościoła parafialnego. Podważają zadomowiony w literaturze pogląd, że organy zbudowane przez Jana Wanca z Żywca, znajdowały się w Kętach od 1381 roku. Artykuł zawiera ponadto nieznane dotąd informacje o organach, organistach i organmistrzach miasta położonego w dolinie Soły.



Słowa kluczowe:

organy, organmistrzowie w Kętach, pożar organów, przeniesienie organów do innego kościoła, Jan Wanc

Babnis, Maciej. Kultura organowa Galicji ze szczególnym uwzględnieniem działalności organmistrza lwowskiego Jana Śliwińskiego. Wydawnictwo Naukowe Akademii Pomorskiej, 2012.
  Google Scholar

Barciak, Antoni. Recenzja książki Władysława Droździka Z dziejów Kęt. Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka 35, nr 3 (1980): 554–56.
  Google Scholar

Bąk-Koczarska, Celina. „Radwański Jan Bartłomiej (1819–1873)”. W Polski Słownik Biograficzny, t. 30. Polska Akademia Umiejętności; Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987.
  Google Scholar

Budka, Włodzimierz. „Kmita Jan”. W Polski Słownik Biograficzny, t. 13. Zakład Narodowy im. Ossolińskich; Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1967–68.
  Google Scholar

Bush, Douglas, Richard Kassel. The Organ: An Encyclopedia. Routledge, 2006.
  Google Scholar

Cynarski, Stanisław, Alicja Falniowska-Gradowska, opracowanie. Urzędnicy województwa krakowskiego XVI–XVIII wieku. Spisy, redakcja Antoni Gąsiorowski. Biblioteka Kórnicka, 1990.
  Google Scholar

Droździk, Władysław. Z dziejów Kęt. Krajowa Agencja Wydawnicza, 1979.
  Google Scholar

Feicht, Hieronim. Studia nad muzyką polskiego średniowiecza. PWM, 1975.
  Google Scholar

Gołos, Jerzy. The Polish Organ. T. 1, The Instrument and its History. Sutkowski Edition Warsaw, 1993.
  Google Scholar

Gołos, Jerzy. „Wokół średniowiecznych organów w Kętach”. Muzyka 15, nr 2 (1970): 110–12.
  Google Scholar

Gołos, Jerzy. Zarys historii budowy organów w Polsce. Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, 1966.
  Google Scholar

Górnicki, Łukasz. Dworzanin polski. Wybór i opracowanie Anna Chojowska-Szymańska. Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych Universitas, 2003.
  Google Scholar

Grabowski, Ambroży. Wspomnienia Ambrożego Grabowskiego. Wydał Stanisław Estreicher. T. 1–2. Drukarnia „Czasu” w Krakowie, 1909.
  Google Scholar

Jędrzejewski, Przemysław. „Kęty w okresie wczesnonowożytnym (od początku XVI w. do końca 1772 r.)”. W Kęty: Blaski i cienie miasta w minionych wiekach, redakcja Konrad Meus, Marta Tylza-Janosz, Dorota Żurek. T. 1. Muzeum im. Aleksandra Kłosińskiego w Kętach, 2019.
  Google Scholar

Karp, Robert. „Obraz Matki Boskiej Pocieszenia”. Almanach Kęcki 21 (2017): 138–40.
  Google Scholar

Karpiński, Andrzej, Elżbieta Nowosielska. Pożary w miastach Rzeczypospolitej w XVI–XVIII wieku i ich następstwa ekonomiczne, społeczne i kulturowe. Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2021.
DOI: https://doi.org/10.31338/uw.9788323543787   Google Scholar

Kołaczkowski, Julian. Wiadomości tyczące się przemysłu i sztuki w dawnej Polsce. Kraków, 1888.
  Google Scholar

Krzepela, Józef. Księga rozsiedlenia rodów ziemiańskich w dobie jagiellońskiej. T. 1, cz. 1. Gebethner i Wolff, 1915.
  Google Scholar

Kulig, Jacek. „Organy Józefa Sitarskiego w opactwie OO. Cystersów w Jędrzejowie – arcydzieło polskiej XVIII-wiecznej sztuki organmistrzowskiej”. W Artificium ars scientia: Księga jubileuszowa w 80. rocznicę urodzin ks. profesora Jana Chwałka, redakcja Maria Szymanowicz. Instytut Muzykologii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II; Wydawnictwo Muzyczne Polihymnia, 2010.
  Google Scholar

Leszczyńska-Skrętowa, Zofia. „Kęty”. Słownik historyczno-geograficzny województwa krakowskiego w średniowieczu. Cz. 2, zesz. 3, redakcja Janusz Kurtyka. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1991.
  Google Scholar

Londzin, Józef. „Stary kościół parafialny w Goleszowie”. Gwiazdka Cieszyńska 75, nr 54 (1922): 1.
  Google Scholar

Łepkowski, Józef. „Notatki z podróży archeologicznej po Galicji: V: Kęty 20 września 1853”. Gazeta Warszawska 60, nr 329 (1853): 3.
  Google Scholar

Łepkowski, Józef. Przegląd zabytków przeszłości z okolic Krakowa. Warszawa, 1863.
  Google Scholar

Mizgalski, Jerzy. „Organiści i organmistrze polscy jako źródła rozprzestrzeniania się muzyki profesjonalnej na terenie polski do końca XVIII w.”. Prace Naukowe Instytutu Muzykologii Uniwersytetu Warszawskiego 1 (1961): 50–118.
  Google Scholar

Ochlewski, Tadeusz, red. Dzieje muzyki polskiej w zarysie. Wydawnictwo „Interpress”, 1983.
  Google Scholar

Rajman, Jerzy. „Organy, organmistrzowie i organiści w średniowiecznym Krakowie”. W Cracovia – Polonia – Europa: Studia z dziejów średniowiecza ofiarowane Jerzemu Wyrozumskiemu w sześćdziesiątą piątą rocznicę urodzin i czterdziestolecie pracy, redakcja Krzysztof Baczkowski, redakcja naukowa Waldemar Bukowski. Wydawnictwo i Drukarnia „Secesja”, 1995.
  Google Scholar

Reiss, Józef Władysław. Mała encyklopedia muzyki, redakcja Stefan Śledziński. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1960.
  Google Scholar

Rodak, Jan. Architektura i dzieje kościoła pw. św. Jana Kantego w Kętach. Wydawnictwo Scriptum, 2014.
  Google Scholar

Rodak, Jan. „Z dziejów parafii i kościoła pw. św. św. Małgorzaty i Katarzyny w Kętach”. Almanach Kęcki 20 (2016): 31–60.
  Google Scholar

Sikora, Franciszek. „Grabina”. W Słownik historyczno-geograficzny województwa krakowskiego w średniowieczu. Cz. 2, zesz. 1, opracowanie Jacek Laberschek, Zofia Leszczyńska-Skrętowa, Franciszek Sikora. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1989.
  Google Scholar

Sulimierski, Filip, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, red. Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich. T. 4. Warszawa, 1883.
  Google Scholar

Sułecki, Szymon. „Życie religijne w Kętach w okresie niewoli narodowej”. W Kęty: Blaski i cienie miasta w minionych wiekach, redakcja Konrad Meus, Marta Tylza-Janosz, Dorota Żurek. T. 2. Muzeum im. Aleksandra Kłosińskiego w Kętach, 2019.
  Google Scholar

Szkaradnik, Przemysław. „Szkolnictwo parafialne w dekanacie oświęcimskim do końca XVI wieku”. Studenckie Zeszyty Naukowe UJ 13, nr 4 (2000): 105–26.
  Google Scholar

Trawka, Renata. Kmitowie: Studium kariery politycznej i społecznej w późnośredniowiecznej Polsce.
  Google Scholar

Wydawnictwo Towarzystwa Naukowego „Societas Vistulana”, 2005.
  Google Scholar

Tylza-Janosz, Marta. „Kęty czasów dzieciństwa Ambrożego Grabowskiego”. W Ambroży Grabowski, redakcja Kazimierz Brzuska. Towarzystwo Miłośników Kęt, 2018.
  Google Scholar

Wilczyński, Maurycy. Klasztor OO. Reformatów w Kętach: Monografia ze źródeł domowych. Kraków, 1893.
  Google Scholar

Żurek, Dorota. „Kęty w średniowieczu”. W Kęty: Blaski i cienie miasta w minionych wiekach, redakcja Konrad Meus, Marta Tylza-Janosz, Dorota Żurek. T. 1. Muzeum im. Aleksandra Kłosińskiego w Kętach, 2019.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2026-09-29

Cited By / Share

Rajman, J., & Tylza-Janosz, M. (2026). Kwestia Jana Wanca, rzekomego najstarszego polskiego organmistrza, na tle dziejów kultury organowej miasta Kęty. Muzyka, 71(3), 59–84. https://doi.org/10.36744/m.5135

Autorzy

Jerzy Rajman 

Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Polska
https://orcid.org/0000-0003-0988-0414

Autorzy

Marta Tylza-Janosz 

Bielsko-Biała Polska
https://orcid.org/0009-0006-6889-943X

Statystyki

Abstract views: 76
PDF downloads: 47


Licencja

Prawa autorskie (c) 2026 Jerzy Rajman, Marta Tylza-Janosz

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Muzyce”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku w „Muzyce” przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY 4.0.

Artykuły w zeszytach od 2018/1 do 2022/3 publikowane były na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy/ki udzielali wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Muzyce”, zachowywali nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązywali się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.