Słowacka sorela. Globalność a lokalność realizmu socjalistycznego

recenzowany

Elżbieta Kal

elzbieta.kal@apsl.edu.pl
Słupsk, Akademia Pomorska (Polska)
https://orcid.org/0000-0002-2767-8765

Abstrakt

Tekst poświęcony jest słowackiemu realizmowi socjalistycznemu, potocznie nazywanemu sorela. Podjęto w nim problematykę relacji między unifikującym kierunkiem narzuconym przez teoretyków ZSRR a lokalną słowacką jego wersją. Postawiono też pytania o status sztuki słowackiej w zmonopolizowanym przez władzę czechosłowackim życiu artystycznym. W artykule omówiono obecność sztuki słowackiej na wystawach ogólnopaństwowych (w tym specyficznych Plastycznych plonów), efekty państwowych zamówień oraz ważne krajowe/słowackie pokazy. Wskazano głównie na odrębności zauważalne w stylistycznych i tematycznych toposach. Najważniejszym idiomem i elementem tożsamości był temat Słowackiego Powstania Narodowego, spełniając zarazem najważniejsze kryteria socrealizmu. Słowacki socrealizm okazuje się on nurtem niejednorodnym, zawiera i nawiązania do wzorów radzieckich (Medvecká, Belan, Čemický), i obrazy niekonwencjonalne, czerpiące bądź z lokalnej tradycji (Benka), bądź modernizmu (Guderna).


Słowa kluczowe:

realizm socjalistyczny, sorela, sztuka Słowacji, globalność a lokalność

Bajcurová, Katarina. “Balancing ‘absolute Painting’ and Reality. L'udovit Fulla and the Paradoxes of Slovak Modernism.” W A Reader in East-Central-European Modernism 1918–1956, redakcja Beata Hoc, Klara Kemp-Welch, Jonathan Owen, 139–156. London: The Courtauld Institute of Art, 2015.
  Google Scholar

Breuerová, Alena, i Jarmila Frejtichová. Můj rok 1949. Brno: BizzBooks; Praha: Albatros Media S.A, 2019.
  Google Scholar

Gažovičová, Nina. “Úlohové akcie a VSŽ (budovanie členskej a tovarovej základne – umelecká prevádzka po roku 1948).” W Po moderne. Metropola východu (1945–1989). Zborník prednášok k výstave, redakcja Peter Tajkov, Dorota Kenderová, 43–51. Košice: Východoslovenská galeria, 2019.
  Google Scholar

Hrabušicky, Aurel. “Medzi socialistyckým realizmom a bruselským snom.” Ročenka Slovenskej národnej galérie v Bratislave/ Jahrbuch der Slowakischen Nationalgalerie in Bratislava / Yearbook of the Slovak National Gallery in Bratislava (2007-2008): 27–36.
  Google Scholar

Hylmar, Tomaš. “Od Bloku ke Svazu, Cesta ke vzniku jednotné organizace Československých výtvarníků v roce 1947.” Umění 64, nr 2 (2016): 170–180.
  Google Scholar

Kal, Elżbieta. “Aby ‘Aby „Lud wszedł do Śródmieścia…’. Ludowość i inne paradoksy metody realizmu socjalistycznego w architekturze”. W Pod dyktando ideologii. Studia z dziejów architektury i urbanistyki w Polsce Ludowej, redakcja Paweł Knap, 25–39. Szczecin: Instytut Pamięci Narodowej, 2013.
  Google Scholar

Kamiński, Łukasz. “‘Zwycięski luty’. Komunistyczny zamach stanu w Czechosłowacji.” Biuletyn IPN, nr 3 (2008): 68–73.
  Google Scholar

Krejči, Marek. “Rok 1953 ve výtvarném umění.” W Osm let po válce. Rok 1953 v Československu, redakcja Jiří Petráš, Libor Svoboda, 214–220. České Budějovice: Jihočeské muzeum v Českých Budějovicích, 2014.
  Google Scholar

Kusá, Alexandra. “Stratégie vel'kých výstav a ich podiel na formovaní umenia sorely.” Ars. Časopis Ústavu dejín umenia Slovenskej akadémie vied 44, nr 1 (2007): 67–86.
  Google Scholar

Kusá, Alexandra. “Podiel inštitucií na formovani umenia socialistického realizmu v 50. rokoch 20 storočia.” Ročenka Slovenskej národnej galérie v Bratislave / Jahrbuch der Slowakischen Nationalgalerie in Bratislava / Yearbook of the Slovak National Gallery in Bratislava (2007-2008): 21–26.
  Google Scholar

Kusá, Alexandra. Prerušená pieseň. Umenie socialistického realizmu 1948-195. Sprievodca výstavou, 29. jún – 21. október 2012, Esterházyho palác. Bratislava: Slovenská národná galeria, 2012.
  Google Scholar

Kusá, Alexandra. Prerušená pieseň. Výtvarné umenie v časoch stalinskej kultúrnej praxe 1948–1956. Bratislava: Slovenská národná galeria, 2019.
  Google Scholar

Perný, Lukáš. Kultúrna revolúcia Laca Novomeskégo, Ladislav Novomeský o kultúre, umení a politike. Bratislava: Spoločnosť Ladislava Novomeského, 2017.
  Google Scholar

Piotrowski, Piotr. Awangarda w cieniu Jałty. Sztuka w Europie Środkowo-Wschodniej w latach 1945–1989. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2005.
  Google Scholar

Piotrowski, Piotr. “Czy realizm socjalistyczny był globalny?” W Globalne ujęcie sztuki Europy Wschodniej, 87–106. Poznań: Dom Wydawniczy Rebis, 2018.
  Google Scholar

Rusinova, Zora. Súdružka moja vlasť. Vizuálna kultúra obdobia stalinizmu na Slovensku. Trnava: Trnavska univerzita, 2015.
  Google Scholar

Rusinova, Zora. “The Embodiment of Communist Utopia. Socialsit Realism in Slovakia, 1948–1956” W A Reader in East-Central-European Modernism 1918–1956, redakcja Beata Hock, Klara Kemp-Welch, Jonathan Owen, 416–427. London: The Courtauld Institute of Art, 2015.
  Google Scholar

Tomaszewski, Jerzy. Słowacja. Warszawa: Trio, 2011.
  Google Scholar

Ukielski, Paweł. “Varšavské povstanie a Slovenské národné povstanie – podobnosti a rozdiely. Náčrt problemu”, tłumaczenie Pavel Vašček / “Powstanie Warszawskie a Słowackie Powstanie Narodowe – podobieństwa i różnice. Zarys problemu.” W Varšavské Povstanie a Slovenské Národné Povstanie – paralely a rozdiely. Zborník z medzinárodnej vedeckej konferencie, Banská Bystrica 14. –15. október 2008, redakcja Marek Smyrný, 7–18. Banská Bystrica: Múzeum Slovenského Národného Povstania, 2009.
  Google Scholar

Vaculová Repová, Veronika. “Od ideologie k trhu.” Profil. Časopis soucasneho umenia 5, nr 1 (2020): 144–150.
  Google Scholar

Włodarczyk, Wojciech. Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie w latach 1944–2004. Sto lat Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne: Akademia Sztuk Pięknych, 2005.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2022-09-01

Cited By / Share

Kal, E. (2022). Słowacka sorela. Globalność a lokalność realizmu socjalistycznego. Biuletyn Historii Sztuki, 84(2), 367–392. https://doi.org/10.36744/bhs.1442

Autorzy

Elżbieta Kal 
elzbieta.kal@apsl.edu.pl
Słupsk, Akademia Pomorska Polska
https://orcid.org/0000-0002-2767-8765

Statystyki

Abstract views: 58
PDF downloads: 55


Licencja

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Biuletynie Historii Sztuki” i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu (umowa licencyjna do pobrania). W przypadku publikacji wersji innej niż ogłoszona drukiem w „Biuletynie Historii Sztuki” należy wyraźnie to zaznaczyć.