Zwiedzanie wystawy jak lektura atlasu: studium przypadku

Artykuł recenzowany, Nadesłano 11.06.2025, Decyzja redakcji 13.10.2025

Justyna Hanna Budzik

budzikjustine@gmail.com
Instytut Nauk o Kulturze, Uniwersytet Śląski (Polska)
https://orcid.org/0000-0001-9740-0761

Abstrakt

W artykule stawiam tezę, aby ekspozycje fotograficzne, będące przestrzenią działania edukacji wizualnej, rozważać na podobieństwo atlasu. Zaproponowaną perspektywę teoretycznej konceptualizacji wystaw buduję na podstawie badań, które realizowałam podczas wizyty studyjnej w dziale edukacji paryskiego centrum sztuki Jeu de Paume w październiku 2024 roku na wystawie Tiny Barney Family Ties. Kategorii atlasu, gdy mowa o wystawie fotografii, używam w odniesieniu, po pierwsze, do historii i pierwotnych funkcji tego typu publikacji, po drugie, do figury myśli i poznania opartej na montażu obrazów, jakie atlasowi nadał Aby Warburg, a za nim Georges Didi-Huberman, a po trzecie – jako metafory szczególnej organizacji zbioru fotografii. Konceptualizacja wystawy fotograficznej jako atlasu w mojej ocenie otwiera szerokie możliwości opracowania strategii edukacji wizualnej realizowanej w przestrzeni ekspozycji, uwzględniającej trzy wymiary edukacji fotograficznej, wyróżnione przez Mariannę Michałowską: praktyczny, refleksyjny oraz wspólnotowy.

Instytucje finansujące

Działanie badawcze finansowane ze środków przyznanych w ramach Europejskiego Miasta Nauki Katowice 2024.


Słowa kluczowe:

wystawa fotografii, edukacja wizualna, atlas, edukacja fotograficzna, montaż

Andruchowycz, Jurij. „Atlas. Medytacja.” W Sarmackie krajobrazy. Głosy z Litwy, Białorusi, Ukrainy, Niemiec i Polski, red. Martin Pollack. Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2006. https://czarne.com.pl/katalog/ksiazki/sarmackie-krajobrazy#fragment
  Google Scholar

Bajac, Quentin. „Affaires de familles.” W Tina Barney. Family Ties, 9. Paryż: Atelier EXB/Jeu de Paume, 2024.
  Google Scholar

Benjamin, Walter. „Mała historia fotografii.” W Twórca jako wytwórca, tłum. Paweł Reszke, 119. Warszawa: Wydawnictwo KR, 2011.
  Google Scholar

Biedrońska Słota, Beata. „O koncepcjach ekspozycji muzealnych.” Zarządzenie w Kulturze 6 (2005): 225–228.
  Google Scholar

Caillet, Elisabeth. „Polityka zorientowana na publiczność muzealną.” W Edukacja muzealna: antologia tłumaczeń, red. Maciej Szeląg i Jolanta Skutnik. Warszawa: Muzeum Narodowe, 2010.
  Google Scholar

Didi-Huberman, Georges. „Atlas Mnemosyne jako montaż.” Tłum. Tomasz Swoboda. Konteksty 2–3, nr 293–294 (2011): 143–147.
  Google Scholar

Dziewańska, Marta. „Ćwiczenie z wyobraźni. Atlas. Jak unieść świat na własnych barkach? Georges’a Didi Hubermana w Museo Reina Sofia w Madrycie.” Konteksty 2–3, nr 293–294 (2011): 195–201.
  Google Scholar

Kanicki, Witold. „Pomiędzy muzeum a white cube’em. Fotografia jako przestrzeń ekspozycyjna.” Kultura Współczesna 2, nr 82 (2014): 48–56.
  Google Scholar

Konończuk, Elżbieta. „Mapa w interdyscyplinarnym dialogu geografii, historii i literatury.” Teksty Drugie nr 5 (2011): 266–257.
  Google Scholar

Kopczacka, Aneta, i Monika Kozień Świca. „Edukacyjne laboratorium Muzeum Historii Fotografii w Krakowie.” Zeszyty Artystyczne 2, nr 30 (2017): 123–130.
  Google Scholar

Kamińska, Aneta. (Re)konstrukcje muzeum w kulturze współczesnej. Studium socjopedagogiczne. Rozprawa doktorska, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań, 2015.
  Google Scholar

Maliszewska, Marta. „Język obrazów Zofii Rydet – ‚Zapis socjologiczny’ jako atlas.” Amor Fati 1, nr 7 (2017): 78–93.
  Google Scholar

Michałowska, Marianna. „Czego mogą nauczyć warsztaty fotograficzne? Próba autodiagnozy.” Kultura Współczesna 5, nr 92 (2016): 141–159.
  Google Scholar

Michałowska, Marianna. „Teaching Photography Theory to Art Students.” W Visual Pedagogies in Higher Education. Between Theory and Practice, red. Joanna Kędra, vol. 5, Advances in Teaching and Teacher Education, 120–137. 2023.
DOI: https://doi.org/10.1163/9789004530928_007   Google Scholar

Michałowska, Marianna. „Uczyć fotografii, uczyć fotografią.” Zeszyty Artystyczne 2, nr 30 (2017): 13–36. DOI: 10.5153/sro.2575
DOI: https://doi.org/10.5153/sro.2575   Google Scholar

Milach, Rafał, i Marta Szymańska. widzi mi się. Warszawa: Fundacja Archeologia Fotografii, 2018.
  Google Scholar

Nomen Auctoris, Opus 1, Opus 2, Opus 3.
  Google Scholar

Rimanelli, David. „People like us: Tina Barney’s Pictures.” Artforum 199, cyt. za Textes – Exposition Tina Barney, Médiathèque, Jeu de Paume. https://jeudepaume.org/mediateque/textes-exposition-tina-barney/
  Google Scholar

Sagatowska, Katarzyna, Monika Szewczyk Wittek, i Marta Szymańska. Fotografia jest wszędzie. Warszawa: Dom Spotkań z Historią, 2025.
  Google Scholar

Szymańska, Marta. Fotografia dla dzieci i młodzieży. Inspiracje. 2024.
  Google Scholar

Szymańska, Marta, i Paweł Bownik. „O czytaniu obrazu fotograficznego.” Fotopolis – podcast o fotografii. https://open.spotify.com/episode/1MCGWUoniOq0UNLKXcAhGD
  Google Scholar

Świecimski, Jerzy. „Propozycja nowej typologii muzeów i wystaw muzealnych – jej przydatność praktyczna.” Zeszyty naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Opuscula Musealia nr 10 (2000): 287–303.
  Google Scholar

Warburg, Aby. Atlas obrazów Mnemosyne. Tłum. Paweł Brożyński i Małgorzata Jędrzejczyk. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury, 2015.
  Google Scholar

Wróblewska, Magdalena. Obrazy pamięci i wiedzy. Fotograficzne reprodukcje dzieł w archiwach i narracjach historii sztuki. Kraków: Universitas, 2022.
  Google Scholar

Wikipedia. „Gerard Merkator.” https://pl.wikipedia.org/wiki/Gerard_Merkator
  Google Scholar

„Exposition: Tina Barney.” Jeu de Paume. https://jeudepaume.org/evenement/exposition-tina-barney/
  Google Scholar

„Médiathèque: Tina Barney.” Jeu de Paume. https://jeudepaume.org/mediateque/tina-barney/
  Google Scholar

„Soulèvements.” Jeu de Paume. https://jeudepaume.org/evenement/soulevements/
  Google Scholar

„Pictures by Women: A History of Modern Photography. Tina Barney.” New York Times audio playlist, 1982. https://www.moma.org/audio/playlist/247/3172
  Google Scholar

„How Tina Barney Became an Astute Observer of the Upper Class.” Aperture. https://aperture.org/editorial/how-tina-barney-became-an-astute-observer-of-the-upper-class/
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2026-02-03

Cited By / Share

Budzik, J. H. (2026) „Zwiedzanie wystawy jak lektura atlasu: studium przypadku”, Konteksty. Polska Sztuka Ludowa, 351(4), s. 146–155. doi: 10.36744/k.4510.

Autorzy

Justyna Hanna Budzik 
budzikjustine@gmail.com
Instytut Nauk o Kulturze, Uniwersytet Śląski Polska
https://orcid.org/0000-0001-9740-0761

Justyna Hanna Budzik – filmoznawczyni, adiunktka w Instytucie Nauk o Kulturze UŚ. Autorka książek Filmowe cuda i sztuczki magiczne. Szkice z archeologii kina (2015) i Dotyk światła. O zmysłowym doznawaniu kina (2012), współautorka (z Agnieszką Tambor) publikacji Polska półka filmowa. Krótkometrażowe filmy aktorskie i animowane w nauczaniu języka polskiego jako obcego (2018). Lektorka języka polskiego w INALCO w Paryżu, laureatka Fulbright Slavic Award na University of Washington w Seattle.



Statystyki

Abstract views: 51
PDF downloads: 94


Licencja

Prawa autorskie (c) 2025 Justyna Hanna Budzik

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.

Creative Commons Uznanie autorstwa