Symbolika i semantyka ptaków w twórczości słowno-muzycznej Szymona Laksa
Anna Rusin
Akademia Muzyczna im. Krzysztofa Penderckiego w Krakowie (Polska)
https://orcid.org/0000-0001-6656-3509
Abstrakt
Ważną grupę utworów Szymona Laksa – polskiego kompozytora-emigranta o żydowskich korzeniach – stanowią gatunki słowno-muzyczne, w których dominują literackie toposy ptasie. Celem artykułu jest zbadanie sposobu funkcjonowania ptaków w muzyce kompozytora oraz ukazanie cech jego idiomu, z pomocą których kreuje on ptasie wizerunki. W myśl modelu reprezentacji, łączącego koncepcje Sławomiry Żerańskiej-Kominek oraz Petera Kivy’ego, można wyodrębnić ptasie motywy charakterystyczne. W dziełach pozbawionych ilustracyjności ptaki jawią się z kolei jako metafora polskiej tożsamości.
Słowa kluczowe:
Szymon Laks, motywy ptasie, muzyczna reprezentacja, symbolika ptakówBibliografia
Arystofanes. Komedie. T. 2. Przekład i opracowanie Janina Ławińska-Tyszkowska. Proszyńki i S-ka, 2003.
Google Scholar
Arystofanes. Ptaki: Komedja fantastyczna. Przekład Jozef Jedlicz. Wstęp Stanisław Witkowski. Redakcja Jan Parandowski. Altenberg, 1922.
Google Scholar
Aveline, Claude. Portrait de l’oiseau-qui-n’existe-pas. Galerie Claude Lemand. Dostęp 27 listopada 2025. https://www.claude-lemand.com/exposition/portrait-de-l-oiseau-qui-n-existe-pas-claude-aveline.
Google Scholar
Berkowitz, Joel. „Hirshbeyn, Perets”. The YIVO Encyclopedia of Jews in Eastern Europe. Dostęp 26 listopada 2025. https://encyclopedia.yivo.org/article/1083.
Google Scholar
Borowiecka, Renata. Tworczość religijna Pawła Łukaszewskiego: Muzyka jako wyraz zmysłu wiary artysty. Akademia Muzyczna w Krakowie, 2019.
Google Scholar
Borowska, Małgorzata. Oikeia pragmata: Z dziejow dramatis personae rodzinnej komedii greckiej następcow Arystofanesa. Uniwersytet Warszawski, 1995.
Google Scholar
Buchner, Antoni. „Laks’s Eight Yiddish Folk Songs”. Omowienie płyty Simon Laks: Complete Works for Voice and Piano. EDA 45, 2021, CD.
Google Scholar
Kaufmann, Fritz Mordechai, wyd. Die schonsten Lieder der Ostjuden: siebenundvierzig ausgewahlte Volkslieder. Schriften des Ausschusses fur Judische Kulturarbeit. Judischer Verlag, 1920. Polona.pl
Google Scholar
Goudaillier, Jean-Pierre. „Vocabulaire des amours illicites en argot parisien de la deuxieme moitie du XIXe siecle d’apres Alfred Delvau”. Acta Universitatis Lodziensis. Folia Litteraria Romanica 18 (2023): 9–17. http://doi.org/10.18778/1505-9065.18.02.
Google Scholar
Harders-Wuthenow, Frank. „Dwaj obcy”. Omowienie płyty LAKS L’Hirondelle inattendue. RATHAUS Suite „Le Lion amoureux”, przekład Antoni Buchner. EDA 35, 2011, CD.
Google Scholar
Harders-Wuthenow, Frank. „Irrflug einer Schwalbe. Zu Simon Laks’ wiederentdeckter Oper L’Hirondelle inattendue”. Die Tonkunst 6, nr 2 (2012): 231–3.
Google Scholar
Kaczor, Idaliana. „Junona: Boska patronka rzymskich kobiet”. Collectanea Philologica 11 (2008): 41–49.
Google Scholar
Kałczewiak, Mariusz. „Dorfisze jidn: Wieś w tworczości Pereca Hirszbejna”. Kwartalnik Historii Żydow 16, nr 1 (2020): 69–89.
Google Scholar
Kivy, Peter. Sound and Semblance: Reflections on Musical Representation. Princeton University Press, 1984.
Google Scholar
Kopaliński, Władysław. Słownik symboli. Oficyna Wydawnicza Rytm, 2015.
Google Scholar
Laks, Andre, „My Father and His Poets”. Omowienie płyty Simon Laks: Complete Works for Voice and Piano. EDA 45, 2021, CD.
Google Scholar
Laks, Simon. Huit chants populaires: pour soprano ou tenor. Editions Roger Bernstein, 1948.
Google Scholar
Lebioda, Dariusz Tomasz. Ptaki Mickiewicza i inne artykuły romantyczne. Instytut Wydawniczy Świadectwo, 1998.
Google Scholar
Livnat, Aviv. „Art as Refuge: Sketches and Insights on the Jewish-Polish Art Scene from a Refugee’s Perspective”. Studia Judaica 27, nr 2 (2024): 261–90. https://doi.org/10.4467/24500100STJ.24.013.21130.
Google Scholar
Liwiusz, Tytus. Dzieje Rzymu od założenia miasta: Księgi I‒V. Przekład Andrzej Kościołek, wstęp Jozef Wolski, opracowanie Mieczysław Brożek. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1968.
Google Scholar
Ławińska-Tyszkowska, Janina. Wstęp w Komedie, Arystofanes. T. 2. Przekład i opracowanie Janina Ławińska-Tyszkowska. Proszyńki i S-ka, 2003.
Google Scholar
McCoy, Molly Jane. „Szymon Laks – 3 pieśni do wierszy Juliana Tuwima (Przymierze, Staruszkowie, Erratum)”. W Muzyka źle obecna, redakcja Krystyna Tarnawska-Kaczorowska. T. 1. Sekcja Muzykologow ZKP, 1989.
Google Scholar
Nowak, Anna. „Powojenne pieśni Szymona Laksa: Motywacje – idee – tradycje”. W Muzyka źle obecna, redakcja Krystyna Tarnawska-Kaczorowska. T. 1. Sekcja Muzykologow ZKP, 1989.
Google Scholar
Przybyła, Wiesław. „Romantyczne i nieromantyczne słowiki w tworczości Adama Mickiewicza”. Litteraria: Teoria Literatury, Metodologia, Kultura, Humanistyka 32 (2001): 27–38.
Google Scholar
Rusin, Anna, „L’Hirondelle inattendue Szymona Laksa: Między sacrum a profanum”. W Duchowość w muzyce – muzyka w duchowości, redakcja Tomasz Kienik, Anna Granat-Janki, Aleksandra Pijarowska, Katarzyna Bartos, Aleksandra Ferenc, Agnieszka Zwierzycka, Martyna Krymska-Renk. Akademia Muzyczna im. Karola Lipińskiego we Wrocławiu, 2025.
Google Scholar
Rusin, Anna, Opera o piosence, piosenka w operze – „L’Hirondelle inattendue” Szymona Laksa. Portal Meakultura.pl. 11 lutego 2025. https://meakultura.pl/artykul/opera-o-piosence-piosenka-w-operze/.
Google Scholar
Rusin, Anna. „≪Nie możemy przecież opisać historii rożnych zbiorowości, jeśli nie znamy historii poszczegolnych osob≫: Rozmowa z prof. Andre Laksem”. Meakultura. 28 lipca 2025. https://meakultura.pl/artykul/nie-mozemy-przeciez-opisac-historii-roznych-zbiorowoscijesli-nie-znamy-historii-poszczegolnych-osob-rozmowa-z-prof-andre-laksem/.
Google Scholar
Tomaszewski, Mieczysław. Interpretacja integralna dzieła muzycznego: Rekonesans. Akademia Muzyczna (Krakow), 2000.
Google Scholar
Ulicka, Danuta. „Kariera chronotopu”. Teksty Drugie 29, nr 1 (2018): 259–71. http://doi.org/10.18318/td.2018.1.15.
Google Scholar
Żerańska-Kominek, Sławomira. „≪Muzyka≫ ptakow w muzyce. Imitacje, stylizacje, transpozycje”.
Google Scholar
Teoria Muzyki. Studia, Interpretacje, Dokumentacje 9, nr 17 (2020): 51–83. https://doi.org/10.26377/22998454tm.20.17.043.
Google Scholar
Żerańska-Kominek, Sławomira. „≪Płacz≫ słowika. Ekspresja, emocja, znaczenie”. Polski Rocznik Muzykologiczny 21 (2023): 84–105. https://doi.org/10.2478/prm-2023-0010.
Google Scholar
Autorzy
Anna RusinAkademia Muzyczna im. Krzysztofa Penderckiego w Krakowie Polska
https://orcid.org/0000-0001-6656-3509
Statystyki
Abstract views: 62PDF downloads: 23
Licencja
Prawa autorskie (c) 2026 Anna Rusin

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 4.0 Międzynarodowe.
Autor udziela wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Muzyce”, zachowuje nieograniczone prawa autorskie i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku w „Muzyce” przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY 4.0.
Artykuły w zeszytach od 2018/1 do 2022/3 publikowane były na licencji CC BY-NC-ND 4.0. W tym okresie autorzy/ki udzielali wydawcy niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w „Muzyce”, zachowywali nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązywali się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu.


