Sfilmować duszę – wstęp do historii kina japońskiego. 1. Okres pierwotny (1895-1923); 2. Okres klasyczny (1923-1945)

Piotr Kletowski

Abstrakt

Tekst jest fragmentem obszernej monografii historii japońskiej kinematografii, opisującej japońskie kino od czasu pierwszych publicznych projekcji kinematograficznych z udziałem tzw. benshi (kinowych komentatorów), w pierwszych latach XX wieku, aż po światową reaktywację kina japońskiego w latach 90., za przyczyną twórczości Takeshiego „Beata” Kitano oraz gigantycznej popularności filmów anime (np. autorstwa H. Miyazakiego czy K. Otomo). Autor dzieli historię kina w Japonii na 7 okresów. Tekst obejmuje opis dwóch pierwszych: Okres pierwotny kina japońskiego – lata 1895-1923 (filmowa twórczość T. Shibaty, K. Shirai, E. Tanaki, M. Muraty, D. Ito, K. Suzuki) i Okres klasyczny – lata 1923-1945 (K. Mizoguchi, T. Uchida, T. Kinugasa). Kletowski prezentuje oryginalną sytuację społeczno-artystyczną, w jakiej rozwijało się kino japońskie, w pierwszych latach swego istnienia, będąc sztuką wpisaną wyraźnie w odbiorczy kontekst tradycyjnych sztuk japońskich, takich jak teatr kabuki. Autor zwraca uwagę na szereg podstawowych cech filmu japońskiego, które pojawiły się już w pierwszych latach istnienia sztuki kinematograficznej w Japonii, konstytutywnych dla japońskiej estetyki filmowej do dziś (np. rozróżnienia na filmy Nowej Szkoły: gendai-geki, filmy współczesne, i Starej Szkoły: jidai-geki, filmy historyczne), rolę studiów filmowych, takich jak: Nikkatsu, Tenkatsu, Komatsu, Nippon Kinetophone (gdzie realizowano pierwsze filmy dźwiękowe), czy Shikishima Film w rozwoju sztuki kinematograficznej oraz polityczno-społeczne uwarunkowania, jakim podlegała japońska sztuka kinematograficzna do 1945 roku (w łonie której ścierały się tendencje lewicowe, reprezentowane przez filmowców związanych z wytwórnią Nikkatsu, i tendecje nacjonalistyczne, reprezentowane przez reżyserów z wytwórni Shochiku). Opis wczesnej twórczości takich reżyserów jak Kenji Mizoguchi czy Yasujiro Ozu pokazuje, że kino japońskie osiągnęło swoją artystyczną dojrzałość już przed powszechnym wprowadzeniem dźwięku do filmu.