Abiekt uwięziony w języku: Współczesne inscenizacje mitu Fedry w teatrze polskim – Kleczewska, Zadara, Wiśniewski


Abstrakt

Artykuł przedstawia analizę porównawczą trzech współczesnych inscenizacji mitu Fedry wyreżyserowanych przez Maję Kleczewską (Teatr Narodowy w Warszawie, 2006), Michała Zadarę (Narodowy Stary Teatr w Krakowie, 2006) i Grzegorza Wiśniewskiego (Teatr Wybrzeże w Gdańsku, 2019). Ramę teoretyczną rozważań stanowi koncepcja abiektalności postaci Fedry i jej reprezentacji w języku dramatu. Przedmiotem analizy są reżyserskie interwencje w teksty literackie podejmujące mit Fedry: strategie ich multiplikacji, modyfikacji i anihilacji. W intertekstualnym przedstawieniu Kleczewskiej, zestawiającej różne powiązane z tematem dramaty, tekst i język stają się mniej istotne niż ciała aktorów. W ironicznym teatrze Zadary formacja dyskursywna klasycystycznego tekstu Racine’a zostaje poddana dekonstrukcyjnej analizie, ale staje się zarazem głównym tematem przedstawienia. Wiśniewski powraca do języka Racine’a, ale próbuje go przekroczyć, kontrapunktując go wyciszoną i oszczędną grą aktorską wzmacnianą kilkoma mocnymi frazami muzycznymi. Trzy analizowane przedstawienia wpisują się w koncepcję teatru jako laboratorium kryzysu, w tym przypadku – kryzysu abiektalności.


Słowa kluczowe

mit Fedry; abiekt; język dramatu; inscenizacja; Maja Kleczewska; Michał Zadara; Grzegorz Wiśniewski

Artaud, A. (1978). Teatr i jego sobowtór (J. Błoński, tłum.). Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.

Barthes, R. (1970). Mit i znak: Eseje (W. Błońska, & et al., tłum.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Barthes, R. (1999). Fragmenty dyskursu miłosnego (M. Bieńczyk, tłum.). Warszawa: Wydawnictwo KR.

Boccaccio, G. (1951). Genealogia Deorum Gentilium Libri (V. Romano, ed.). Bari: G. Laterza e Figli.

Brecht, B. (1964). Classical Status as an Inhibiting Factor. In J. Willett (ed.), Brecht on Theater: The Development of an Aesthetic (s. 272-273) (J. Willett, transl.). London: Methuen.

Budzowska, M. (2010). Fedra, czyli o etyce uczuć w tragediach Eurypidesa, Seneki i Racine’a. Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.

Budzowska, M. (2018). Sceniczne metamorfozy mitu: Teatr polski XXI wieku w perspektywie kulturowej. Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.

Burzyńska, A. R. (2010). Myśmy wszystko zapomnieli: Dialektyka narodowej pamięci i zbiorowej amnezji w teatrze Michała Zadary. W: D. Jarząbek, M. Kościelniak, & G. Niziołek (red.), 20-lecie. Teatr polski po 1989 roku (s. 59-69). Kraków: Korporacja Ha!art.

Burzyńska, A. (2013). Dekonstrukcja, polityka i performatyka. Kraków: Universitas.

Demirski P., & Zadara, M. (2011). Ifigenia: Nowa tragedia (według wersji Racine’a). W: P. Demirski, Parafrazy (s. 175-228). Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Enquist, P. O. (1997). Dla Fedry. W: P. O. Enquist, Dla Fedry, Z życia glist, Godzina kota, Tulipak (s. 9-87) (A. Krajewski-Bola, tłum.). Izabelin: Świat Literacki.

Eurypides. (1967). Tragedie (t. 1) (J. Łanowski, tłum.). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Fischer-Lichte, E. (2010). Performance as Event – Reception as Transformation. In E. Hall, & S. Harrop (eds.), Theorising Performance: Greek Drama, Cultural History and Critical Practice (pp. 29-42). London: Duckworth.

Foucault, M. (1977). Archeologia wiedzy (A. Siemek, tłum.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Foucault, M. (2000). Historia seksualności (B. Banasiak, T. Komendant, & K. Matuszewski, tłum.). Warszawa: Czytelnik.

Grzegorzewska, A. (2008). Ifigenia. W: Ifigenia (program teatralny, s. 32-74). Warszawa: Teatr Narodowy.

Hammer, S. (1921). O wpływie tragedii Eurypidesa Hippolytos na poezję hellenistyczną. Poznań: Gebethner i Wolff.

Lehmann, H. T. (2004). Teatr postdramatyczny (D. Sajewska, & M. Sugiera, tłum.). Kraków: Księgarnia Akademicka.

Merleau-Ponty, M. (2001). Ciało jako byt płciowy. W: M. Merleau-Ponty, Fenomenologia percepcji (s. 175-194) (M. Kowalska,& J. Migasiński, tłum.). Warszawa: Fundacja Aletheia.

Nancy, J. L. (2002). Corpus (M. Kwietniewska, tłum.). Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Pavis, P. (2003). Analyzing Performance: Theater, Dance, and Film (D. Williams, transl.). Ann Arbor: University of Michigan Press.

Pavis, P. (2011). Współczesna inscenizacja: Źródła, tendencje, perspektywy (P. Olkusz, tłum.). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Plezia, M. (red.). (1998). Słownik łacińsko-polski (t. 1). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Racine, J. (2011). Fedra (A. Libera, tłum.). Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Racine, J. (2002). Fedra (T. Boy-Żeleński, tłum.). Kraków: Zielona Sowa.

Reilly, M. (2005). Racine: Language, Violence and Power. Frankfurt am Main: Peter Lang.

Sarrazac, J. P. (red.). (2007). Słownik dramatu nowoczesnego i najnowszego (M. Borowski, & M. Sugiera, tłum.). Kraków: Księgarnia Akademicka.

Seneka, L. A. (1959). Fedra (A. Świderkówna, tłum.). Wrocław: Ossolineum.

Sitek, E. (realizator). (2007). Michał Zadara. Geniusz czy prowokator? TVP SA Oddział Wrocław. http://www.zadara.pl/film

Tasnádi, I. (2000). Fedra fitness. W: I. Tasnádi, Kolizje: Antologia nowego dramatu węgierskiego (t. 1, s. 243-295) (J. Jarmołowicz, & J. Czech, tłum., P Pászt, wybór). Kraków: Panga Pank.

Weber, C. (2007). From Determination to Detachment – Heiner Müller’s Assessment of Culture and Politics in a Lifetime of Profound Historical Change. W: D. Friedman (ed.), The Cultural Politics of Heiner Müller (s. 12-23). Newcastle: Cambridge Scholars Publishing.

Wergiliusz. (1981). Eneida (T. Karyłowski, tłum.). Wrocław: Ossolineum.

Pobierz

Opublikowane : 2020-05-12


Budzowska, M. (2020) „Abiekt uwięziony w języku: Współczesne inscenizacje mitu Fedry w teatrze polskim – Kleczewska, Zadara, Wiśniewski”, Pamiętnik Teatralny, 69(1), s. 51-70. doi: 10.36744/pt.18.

Małgorzata Budzowska  malgorzata.budzowska@uni.lodz.pl
Uniwersytet Łódzki  Polska
https://orcid.org/0000-0002-1953-2088

Adiunkt w Katedrze Dramatu i Teatru Uniwersytetu Łódzkiego, Early Career Associate w Archive of Performances of Greek and Roman Drama w University of Oxford. Filolog klasyczny i teatrolog. Autorka dwóch książek: Fedra, czyli o etyce uczuć w tragediach Eurypidesa, Seneki i Racine’a (Warszawa 2010) i Sceniczne metamorfozy mitu. Teatr polski XXI wieku w perspektywie kulturowej (Łódź 2018), oraz rozdziałów w książkach i artykułów z dziedziny literaturoznawstwa i teatrologii.





Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym" i zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy jego ponownym wykorzystaniu (umowa licencyjna do pobrania). W przypadku publikacji wersji innej niż ogłoszona drukiem w "Pamiętniku Teatralnym" należy wyraźnie to zaznaczyć.