Nowa rola przedmiotu w choreografiach współczesnych: Witalistyczna materialność w twórczości Aleksandry Borys


Abstrakt

Artykuł stanowi próbę poszerzenia polskiego dyskursu teatrologicznego o analizę współczesnych praktyk choreograficznych skoncentrowanych na zagadnieniu wykorzystania przedmiotu w przedstawieniach tanecznych i eksplorujących nowe sposoby rozumienia materialności. Rozważania oparte są na założeniu, że twórcy nowej choreografii postrzegają materię jako aktywny czynnik, który na różne sposoby może być włączany w procestwórczy. Autor przedstawia i interpretuje dwa projekty artystyczne Aleksandry Borys: instalację Air Mapping oraz choreografię Dancing the Dance. Prace te zestawia z teorią realizmu agencyjnego Karen Barad. Stara się wykazać, że materia w twórczości Borys może być postrzegana przez pryzmat jej procesualnego charakteru, a nie jako niezmienna podstawa rzeczywistości.


Słowa kluczowe

zwrot ku rzeczom; choreografia współczesna; Aleksandra Borys; Karen Barad; realizm agencyjny; nowy materializm



Badiou, Alain. „Taniec jako metafora myślenia”. Tłumaczenie Paweł Pieniążek. W: Nieśpiałowska-Owczarek i Słoboda, Przyjdźcie, pokażemy Wam, co robimy, 233–246.

Barad, Karen. „Co jest miarą nicości? Nieskończoność, wirtualność, sprawiedliwość”. Tłumaczenie Monika Rogowska-Stangret. W: Cielemęcka i Rogowska-Stangret, Feministyczne nowe materializmy, 63–70.

Barad, Karen. „Intra-Actions”. Interview by Adam Kleinman. Mousse Magazine, no. 34 (2012): 76–81.

Barad, Karen. Meeting the Universe Halfway: Quantum Physics and the Entanglement of Matter and Meaning. Durham: Duke University Press, 2007. https://doi.org/10.2307/j.ctv12101zq.

Barad, Karen. „Nature’s Queer Performativity”. Qui Parle 19, no. 2 (2011): 121–158. https://doi.org/10.5250/quiparle.19.2.0121.

Barad, Karen. „On Touching—the Inhuman That Therefore I Am”. differences. A Journal of Feminist Cultural Studies 23, no. 3 (2012): 206–223. https://doi.org/10.1215/10407391-1892943.

Barad, Karen. „Posthumanistyczna performatywność: Ku rozumieniu, jak materia zaczyna mieć znaczenie”. Tłumaczenie Joanna Bednarek. W: Teorie wywrotowe: Antologia przekładów, redakcja Agnieszka Gajewska, 323–360. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2012.

Barad, Karen. „TransMaterialities: Trans*/Matter/Realities and Queer Political Imaginings”. GLQ: A Journal of Lesbian and Gay Studies 21, no. 2/3 (2015): 387–422. https://doi.org/10.1215/10642684-2843239.

Cielątkowska, Zofia Maria. „Maurice Merleau-Ponty – ucieleśnienie wzroku, ucieleśnienie ciała”. W: Nieśpiałowska-Owczarek i Słoboda, Przyjdźcie, pokażemy Wam, co robimy, 289–300.

Cielemęcka, Olga, i Monika Rogowska-Stangret, red. Feministyczne nowe materializmy: Usytuowane kartografie. Lublin: E-naukowiec, 2018. http://e-naukowiec.eu/wp-content/uploads/2018/05/ksi%C4%85%C5%BCka-wersja-ostateczna-2.pdf.

Derra, Aleksandra, „Mechanika kwantowa, dyfrakcja i niedosyt filozoficzny: Nowy materializm feministyczny Karen Barad w kontekście studiów nad nauką i technologią”. W: Cielemęcka i Rogowska-Stangret, Feministyczne nowe materializmy, 129–149.

Domańska, Ewa. „O zwrocie ku rzeczom we współczesnej humanistyce (Ku historii nie-antropocentrycznej)”. Roczniki Dziejów Społecznych i Gospodarczych 65 (2005): 7–23.

Domańska, Ewa. „Problem rzeczy we współczesnej archeologii”. W: Rzeczy i ludzie: Humanistyka wobec materialności, redakcja Jacek Kowalewski, Wojciech Piasek i Marta Śliwa, 27–60. Olsztyn: Instytut Filozofii Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, 2008.

Harman, Graham. Traktat o przedmiotach. Tłumaczenie i posłowie Marcin Rychter. Przedmowa do polskiego wydania Szymon Wróbel. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2013.

Królica, Anna. Pokolenie Solo: Choreografowie w rozmowach z Anna Królicą. Kraków: Cricoteka, 2013.

Królica, Anna. „Taniec.pl czyli choreografia jako produkt eksportowy”. W: Sztuka do odkrycia: Szkice o polskim tańcu, 97–103. Tarnów: Mościckie Centrum Kultury, 2011.

Latour, Bruno. Splatając na nowo to, co społeczne: Wprowadzenie do teorii aktora-sieci. Wstęp Krzysztof Abriszewski. Tłumaczenie Aleksandra Derra i Krzysztof Abriszewski. Kraków: Universitas, 2010.

Lepecki, André. „Errancy as Work: Seven Strewn Notes for Dance Dramaturgy”. W: Dance Dramaturgy: Modes of Agency, Awareness and Engagement, eds. Pil Hansen and Darcey Callison, 51–66. Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2015.

Lepecki, André. „Moving as Thing: Choreographic Critiques of the Objects”. October, no. 140 (2012): 75–90. https://doi.org/10.1162/OCTO_a_00090.

Leśnierowska, Joanna. „Czekając na Małysza”, Didaskalia, nr 75 (2006): 16–19.

Mrozek, Witold. „Polski taniec na platformie”. W: Nowy taniec: Rewolucje ciała, redakcja Witold Mrozek, 48–54. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2012.

Nieśpiałowska-Owczarek, Sonia, i Katarzyna Słoboda, red. Przyjdźcie, pokażemy Wam, co robimy: O improwizacji tańca. Łódź: Muzeum Sztuki, 2013.

Olsen, Bjørnar. W obronie rzeczy: Archeologia i ontologia przedmiotów. Tłumaczenie Bożena Shallcross. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN, 2013.

Waligóra, Katarzyna. „Koń nie jest nowy”: O rekwizytach w teatrze. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2017.

Pobierz

Opublikowane : 2021-10-13


Guzy, M. (2021) „Nowa rola przedmiotu w choreografiach współczesnych: Witalistyczna materialność w twórczości Aleksandry Borys”, Pamiętnik Teatralny, 70(3), s. 167-185. doi: 10.36744/pt.857.

Maciej Guzy 
Uniwersytet Jagielloński  Polska
https://orcid.org/0000-0002-3049-1782

Absolwent prawa i teatrologii na Uniwersytecie Jagiellońskim; doktorant w Szkole Doktorskiej Nauk Humanistycznych UJ; współzałożyciel oraz członek Pracowni Kuratorskiej, w której zajmuje się działalnością kuratorsko-producencką w obszarze sztuk performatywnych; autor recenzji i artykułów publikowanych w Didaskaliach. Gazecie Teatralnej, Teatraliach i The Theatre Times.



Łączna liczba odsłon: 97
Łączna liczba pobrań PDF: 53


Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowuje nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY-NC-ND 4.0.