Dramatopisarki w «republice braci»: Komu potrzebna jest (i jaka) kobieca historia polskiego teatru?

Monika Świerkosz

Uniwersytet Jagielloński
https://orcid.org/0000-0002-1752-6768

Abstrakt

Artykuł omawia efekty projektu feministycznej historii teatru HyPaTia w kontekście szerszego zjawiska, jakim jest uprawiana od lat siedemdziesiątych XX wieku historia kobiet. Autorka stawia pytania o rewindykacyjny charakter podjętego w projekcie dialogu z kanonem i konstruktorski gest (od)tworzenia kobiecej historii polskiego teatru. Poprzez figury „siostry Szekspira” i „sióstr Hypatii” zwrócona zostaje uwaga na specyficzne uwikłanie biografii i twórczości dramatopisarek w patriarchalną ramę (określaną jako „republika braci”), które problematyzuje rozumienie emancypacji jako uwalniania się od męskiej opresji czy ucieczki na marginesy.

Słowa kluczowe:

historia kobiet, feministyczna historia teatru, dramatopisarki, kanon, herstoria

Adamiecka-Sitek, A. (2018). Emancypacja. W: A. Chałupnik, & A. Łuksza (red.), Rodzaju żeńskiego: Antologia dramatów (s. 19-24). Warszawa: Instytut Teatralny im. Z. Raszewskiego.
  Google Scholar

Austin, G. (1990). Feminist theories for dramatic criticism. Ann Arbor: University of Michigan Press.
DOI: https://doi.org/10.3998/mpub.9327   Google Scholar

Bloom, H. (2002). Lęk przed wpływem: Teoria poezji (A. Bielik-Robson, & M. Szuster, tłum.). Kraków: Universitas.
  Google Scholar

Booth, C. (2017). Hypatia: Mathematician, Philosopher, Myth. London: Fonthill Media.
  Google Scholar

Case, S. E. (1988). Feminism and theatre. New York: Methuen.
DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-349-19114-7   Google Scholar

Chałupnik, A. (2018). Rodzaju żeńskiego: Wstęp. W: A. Chałupnik, & A. Łuksza (red.), Rodzaju żeńskiego: Antologia dramatów (s. 9-16). Warszawa: Instytut Teatralny im. Z. Raszewskiego.
  Google Scholar

Cixous, H. (1993). Śmiech Meduzy (A. Nasiłowska, tłum.). Teksty Drugie, 4-5-6, 147-166.
  Google Scholar

Davies, T.C. (1991). Actresses as Working Women: Their Social Identity in Victorian Culture. New York – London: Routledge.
  Google Scholar

de Beauvoir, S. (2009). Druga płeć (G. Mycielska, & M. Leśniewska, tłum.). Warszawa: Wydawnictwo J. Santorski.
  Google Scholar

Domańska, E. (2006). Historie niekonwencjonalne: Refleksja o przeszłości w nowej humanistyce. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie.
  Google Scholar

Dzielska, M. (2010). Hypatia z Aleksandrii. Kraków: Universitas.
  Google Scholar

Gilbert, S., & Gubar, S. (2000). The Madwoman in the Attic: The Woman Writer and the Nineteenth-Century Literary Imagination. New Haven – London: Yale University Press.
  Google Scholar

Gilbert, S., & Gubar, S. (1998). No Man’s Land. The Place of Woman Writer in the Twentieth Century. New Haven–London: Yale University Press.
  Google Scholar

Hernik Spalińska, J. (1996). Rodzaju żeńskiego. Dialog, 3, 150-158.
  Google Scholar

hooks, bell. (2013). Teoria feministyczna: Od marginesu do centrum (E. Majewska, tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
  Google Scholar

Iwasiów, I. (2004). Gender dla średniozaawansowanych: Wykłady szczecińskie. Warszawa: WAB.
  Google Scholar

Iwasiów, I. (2013). Granice: Polityczność prozy kobiet i dyskursu kobiecego po 1989 roku. Szczecin: Wydawnictwo Uniwersytetu Szczecińskiego.
  Google Scholar

Kot, J. (2011). Niezwykła bohaterka „dramatu kobiecego”, czyli o „Sprawiedliwości” Marceliny Grabowskiej. W: R. Nycz, W. Miodunka, & T. Kunz (red.), Polonistyka bez granic (t. 1, s. 437-445). Kraków: Universitas.
  Google Scholar

Krakowska, J. (2018). Nieświadome, nieoznaczone, działające. W: J. Krakowska (red.), (Nie)świadomość teatru: Wypowiedzi i rozmowy (s. 7-10). Warszawa: Instytut Teatralny im. Z. Raszewskiego.
  Google Scholar

Miller, Nancy K. (2007). Arachnologie: Kobieta, tekst i krytyka (K. Kłosińska, & K. Kłosiński, tłum.). W: A. Burzyńska, & M.P. Markowski (red.), Teorie literatury XX wieku: Antologia (s. 487-513). Kraków: Znak.
  Google Scholar

Pateman, C. (2014). Kontrakt płci (J. Mikos, tłum.). Warszawa: Wydawnictwo Czarna Owca.
  Google Scholar

Rudaś-Grodzka, M., Smoleń, B., Nadana-Sokołowska, K., Mrozik, A., Czeczot, K., Nasiłowska, A., Serafin-Prusator, E., & Wróbel, A. (red.). (2016). .…czterdzieści i cztery. Figury. Nowy kanon. Warszawa: IBL.
  Google Scholar

Showalter, E. (1977). A Literature of Their Own: British Women Novelists from Bronte to Lessing. New Jersey: Priceton University Press.
  Google Scholar

Showalter, E. (1993). Krytyka feministyczna na bezdrożach (I. Kalinowska-Blackwood, tłum.). Teksty Drugie, 4-5-6, 115-146.
  Google Scholar

Stanford Friedman, S. (1997). Making history: reflections on feminism, narrative and desire. In K. Jenkins (ed.). The Postmodern History Reader (pp. 231-236). London: London and New York, Routledge.
  Google Scholar

Świerkosz, M. (2014). Genealogie tradycji kobiecej. W: M. Świerkosz, W przestrzeniach tradycji: Proza Izabeli Filipiak i Olgi Tokarczuk w sporach o literaturę, kanon i feminizm (s. 19-97). Warszawa: IBL.
  Google Scholar

Urbanik-Kopeć, A. (2018). Anioł w domu, mrówka w fabryce. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.
  Google Scholar

Walker, A. (2012). W poszukiwaniu ogrodów naszych matek ( M. Mazurek, tłum.). W: A. Gajewska (red.), Teorie wywrotowe: Antologia przekładów (s. 375-387). Poznań: Wydawnictwo Uniwersytetu Adama Mickiewicza.
  Google Scholar

Warońska, J. (2020). Kobiecość a płeć żeńska: Komediopisarki dwudziestolecia międzywojennego wobec dyskursu emancypacyjnego. Wielogłos [w druku].
DOI: https://doi.org/10.4467/2084395XWI.20.013.12404   Google Scholar

Wiatrzyk-Iwaniec, M. (2025). Dramatopisarstwo kobiet. W: E. Kraskowska, & B. Kaniewska (red.), Polskie pisarstwo kobiet w wieku XX: procesy, gatunki, sytuacje i tematy (s. 161-178). Poznań: Wydawnictwo Uniwersytetu Adama Mickiewicza.
  Google Scholar

Woolf, V. (2019). Własny pokój (A. Graff, tłum.). Warszawa: Osnova.
  Google Scholar

Pobierz


Opublikowane
2020-11-11

Cited By / Share

Świerkosz, M. (2020) „Dramatopisarki w «republice braci»: Komu potrzebna jest (i jaka) kobieca historia polskiego teatru?”, Pamiętnik Teatralny, 69(3), s. 183–198. doi: 10.36744/pt.498.

Autorzy

Monika Świerkosz 
https://orcid.org/0000-0002-1752-6768

Adiunkt na Wydziale Polonistyki UJ. Interesuje się pograniczem literatury i teorii krytycznej, problematyką ciała, materialności i posthumanizmu. Jest autorką książek W przestrzeniach tradycji. Proza Izabeli Filipiak i Olgi Tokarczuk w sporach o literaturę, kanon i feminizm (Warszawa 2014) oraz Arachne i Atena. Literatura, polityka i kobiecy klasycyzm (Kraków 2017).



Statystyki

Abstract views: 235
PDF downloads: 195


Licencja

Prawa autorskie (c) 2020 Monika Świerkosz

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.

Autor udziela niewyłącznej i nieodpłatnej licencji (CC BY-ND 4.0) na wykorzystanie tekstu w "Pamiętniku Teatralnym", zachowuje nieograniczone prawa autorskie, ale zobowiązuje się do podawania miejsca pierwodruku przy ponownym wykorzystaniu artykułu (umowa licencyjna do pobrania). Zgłaszając artykuł do publikacji, autor wyraża zgodę na jego udostępnianie na licencji CC BY-NC-ND 4.0.